Bài 30: Nhân với số có hai chữ số
Tích riêng thứ nhất (nhân với chữ số hàng đơn vị) và tích riêng thứ hai (nhân với chữ số hàng chục, viết lùi sang trái một cột); đặt tính và cộng hai tích riêng để nhân với số có hai chữ số; nhân khi thừa số có chữ số 0; ước lượng kết quả để kiểm tra.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🔢 Tích riêng thứ nhất
Kiến thức cần nhớ
- ✦Muốn nhân với số có hai chữ số, ta tách thừa số đó thành hàng chục + hàng đơn vị, nhân riêng từng phần rồi cộng lại.
- ✦Tích riêng thứ nhất là kết quả nhân thừa số thứ nhất với chữ số hàng đơn vị của thừa số thứ hai.
- ✦Viết tích riêng thứ nhất thẳng cột, bắt đầu từ hàng đơn vị của thừa số thứ nhất.
Một vườn có 124 cây cam mỗi hàng, trồng thành 23 hàng. Bước đầu tiên để tính tổng số cây: tìm tích riêng thứ nhất.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tìm tích riêng thứ nhất
- 1 Nhân thừa số thứ nhất với chữ số hàng đơn vị của thừa số thứ hai, lần lượt từ phải sang trái.
- 2 Có nhớ thì cộng số nhớ vào kết quả nhân ở hàng tiếp theo.
- 3 Viết kết quả thẳng cột, bắt đầu từ hàng đơn vị của thừa số thứ nhất.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên cộng số nhớ vào hàng tiếp theo, tính 4 × 2 = 8 mà không cộng nhớ 1, viết nhầm thành 844. Mỗi hàng nhân xong đều phải cộng đủ số nhớ từ hàng bên phải.
Tính tích riêng thứ nhất của 236 × 14.
Hướng dẫn giải
2 ↩️ Tích riêng thứ hai — viết lùi sang trái
Kiến thức cần nhớ
- ✦Tích riêng thứ hai là kết quả nhân thừa số thứ nhất với chữ số hàng chục của thừa số thứ hai.
- ✦Vì nhân với hàng chục (gấp 10 lần hàng đơn vị), tích riêng thứ hai phải viết lùi sang trái một cột so với tích riêng thứ nhất.
- ✦Viết lùi một cột đã thay cho việc thêm chữ số 0 ở cuối, nên không cần viết thêm số 0.
Vì sao tích riêng thứ hai lùi một cột?
Kéo thừa số thứ hai, xem hình chữ nhật cắt làm hai mảnh.
Tích riêng 1: 248 × 5 = 1 240
Tích riêng 2: 248 × 3 = 744, thật ra là 248 × 30 = 7 440 ⇒ viết lùi trái 1 cột (chữ số 0 ẩn đi).
1 240 + 7 440 = 8 680
Điều cần nhớ
- ✦Nhân với số có hai chữ số được hai tích riêng: một tích với chữ số hàng đơn vị, một tích với chữ số hàng chục.
- ✦Tích riêng thứ hai là tích với số chục: 248 × 30 = 7 440. Bớt chữ số 0 ở cuối, viết lùi sang trái một cột.
- ✦Cộng hai tích riêng đúng cột thì được kết quả phép nhân.
Tiếp vườn cam 124 cây mỗi hàng, 23 hàng: tìm tích riêng thứ hai.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tìm tích riêng thứ hai và viết đúng cột
- 1 Nhân thừa số thứ nhất với chữ số hàng chục của thừa số thứ hai (coi như một số có một chữ số).
- 2 Viết kết quả lùi sang trái một cột so với tích riêng thứ nhất — chữ số tận cùng thẳng cột với hàng chục.
- 3 Không viết thêm chữ số 0 ở cuối — việc lùi cột đã thay cho chữ số 0 đó.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết tích riêng thứ hai thẳng cột với tích riêng thứ nhất (không lùi): cộng 944 với 236 thẳng cột sẽ ra kết quả sai. Phải lùi sang trái một cột trước khi cộng.
Tính tích riêng thứ hai của 236 × 14.
Hướng dẫn giải
3 ➕ Đặt tính và cộng hai tích riêng
Kiến thức cần nhớ
- ✦Phép nhân với số có hai chữ số gồm ba việc: tìm tích riêng thứ nhất, tìm tích riêng thứ hai (viết lùi trái), rồi cộng hai tích riêng.
- ✦Khi cộng, các chữ số phải thẳng đúng cột — tích riêng thứ hai đã lùi một cột so với tích riêng thứ nhất.
- ✦Kết quả phép nhân chính là tổng của hai tích riêng.
Vậy vườn có tất cả bao nhiêu cây cam (124 cây mỗi hàng, 23 hàng)?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Đặt tính và tính phép nhân với số có hai chữ số
- 1 Đặt tính: viết thừa số thứ hai dưới thừa số thứ nhất, các hàng thẳng cột, dấu nhân bên trái.
- 2 Tính tích riêng thứ nhất (nhân với chữ số hàng đơn vị), viết thẳng từ hàng đơn vị.
- 3 Tính tích riêng thứ hai (nhân với chữ số hàng chục), viết lùi sang trái một cột.
- 4 Cộng hai tích riêng theo đúng từng cột để được kết quả.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cộng hai tích riêng mà quên lùi cột trước, cộng thẳng 852 + 426 = 1 278 là sai. Phải lùi tích riêng thứ hai sang trái một cột rồi mới cộng.
Đặt tính và tính: 142 × 36.
Hướng dẫn giải
4 🔎 Chữ số 0 và ước lượng kiểm tra
Kiến thức cần nhớ
- ✦Thừa số có chữ số 0: vẫn phải nhân chữ số 0 như bình thường, và vẫn phải cộng số nhớ từ hàng bên phải nếu có.
- ✦Ước lượng: làm tròn các thừa số rồi nhân nhẩm, so với kết quả đặt tính để kiểm tra có hợp lý không.
- ✦Ước lượng chỉ để kiểm tra, không thay cho kết quả tính đúng.
Một bến xe có 304 ghế mỗi xe khách, có 23 xe như vậy đỗ ở bến. Tính tổng số ghế.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Nhân khi thừa số có chữ số 0
- 1 Vẫn nhân lần lượt từng chữ số của thừa số thứ nhất, kể cả chữ số 0 ở giữa.
- 2 Chữ số 0 nhân với số nào cũng được 0, nhưng nếu hàng trước có nhớ thì phải cộng thêm số nhớ đó vào.
- 3 Không được bỏ qua hàng có chữ số 0 — bỏ qua sẽ làm lệch các hàng còn lại.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên cộng số nhớ vào hàng có chữ số 0: tính 0 × 7 = 0 mà không cộng nhớ 5, ra kết quả sai là 3 506. Chữ số 0 vẫn phải cộng đủ số nhớ từ hàng bên phải.
Tính 508 × 7.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Ước lượng kết quả để kiểm tra
- 1 Làm tròn cả hai thừa số đến hàng chục gần nhất.
- 2 Nhân nhẩm hai số đã làm tròn.
- 3 So sánh với kết quả đặt tính: nếu chênh lệch quá nhiều, chắc đã đặt tính sai, cần xem lại.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy luôn số ước lượng 2 500 làm đáp số, thay vì dùng kết quả đặt tính chính xác 2 496. Ước lượng chỉ để kiểm tra, không thay cho tính đúng.
Đặt tính được 52 × 48 = 2 496. Ước lượng để kiểm tra kết quả có hợp lý không.
Hướng dẫn giải