Bài 20: Tìm hai số biết tổng và hiệu của hai số đó
Vẽ sơ đồ đoạn thẳng tổng – hiệu; số lớn = (tổng + hiệu) : 2, số bé = (tổng − hiệu) : 2; thử lại bằng cả tổng lẫn hiệu; nhận ra tổng, hiệu ẩn trong đề (nửa chu vi, chuyển cho bằng nhau).
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 📏 Sơ đồ đoạn thẳng tổng – hiệu
Kiến thức cần nhớ
- ✦Tổng là số lớn cộng số bé. Hiệu là số lớn trừ số bé, cũng là phần mà số lớn hơn số bé.
- ✦Vẽ hai đoạn thẳng: đoạn số bé ngắn, đoạn số lớn dài hơn đúng bằng hiệu. Cả hai đoạn cộng lại là tổng.
- ✦Biết tổng và hiệu thì tìm được cả hai số. Muốn vậy phải làm cho hai đoạn thẳng bằng nhau rồi chia đôi.
Cho hai đoạn thẳng bằng nhau
Bấm "Bớt phần hơn", rồi bấm "Bù cho bằng". Kéo tổng và hiệu để xem.
Cả hai thanh cộng lại = tổng 80
Hai thanh chưa bằng nhau nên chưa chia đôi được. Bấm Bớt hoặc Bù cho hai thanh bằng nhau.
Điều cần nhớ
- ✦Số lớn = số bé + phần hơn (chính là hiệu).
- ✦Bớt phần hơn đi: còn hai đoạn bằng số bé, nên tổng − hiệu = 2 lần số bé.
- ✦Bù phần hơn cho số bé: hai đoạn bằng số lớn, nên tổng + hiệu = 2 lần số lớn.
Hai can đựng tất cả 80 l nước, can lớn đựng nhiều hơn can nhỏ 20 l. Mỗi can đựng bao nhiêu lít nước?
Hướng dẫn giải
2 🧮 Hai công thức tìm hai số
Kiến thức cần nhớ
- ✦Số lớn = (tổng + hiệu) : 2.
- ✦Số bé = (tổng − hiệu) : 2.
- ✦Tìm được một số thì số kia lấy tổng trừ số vừa tìm, hoặc cộng, trừ hiệu. Tổng và hiệu phải cùng chẵn hoặc cùng lẻ thì mới chia 2 hết.
Bốn cặp tổng – hiệu
| Tổng | Hiệu | Số lớn | Số bé |
|---|---|---|---|
| 50 | 10 | 30 | 20 |
| 84 | 16 | 50 | 34 |
| 120 | 36 | 78 | 42 |
| 1 000 | 300 | 650 | 350 |
Dạng bài
Tìm hai số khi biết tổng và hiệu
- 1 Xác định tổng, hiệu và số nào là số lớn (ghi ra nháp).
- 2 Tính số lớn = (tổng + hiệu) : 2. Tính số bé bằng cách lấy tổng trừ số lớn.
- 3 Thử lại bằng cả hai điều kiện của đề: cộng ra tổng, trừ ra hiệu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Hay mắc hai lỗi. Một là quên chia 2: 4 860 + 1 240 = 6 100 quyển truyện, vượt cả tổng. Hai là dùng công thức số bé cho số lớn: (4 860 − 1 240) : 2 = 1 810 chính là số sách khoa học. Mẹo: số lớn tìm ra phải lớn hơn nửa tổng.
Thư viện trường có 4 860 quyển sách gồm truyện và sách khoa học. Số truyện nhiều hơn số sách khoa học 1 240 quyển. Mỗi loại có bao nhiêu quyển?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Nhận ra số lớn, số bé từ lời đề
- 1 Tìm từ chỉ so sánh: "nhiều hơn", "hơn" thì người đó là số lớn; "ít hơn", "kém" thì người đó là số bé.
- 2 Gạch dưới tên người (vật) mà câu hỏi hỏi tới, rồi xem người đó là số lớn hay số bé.
- 3 Chọn công thức cho đúng số cần tìm. Số còn lại tìm bằng tổng trừ số vừa có.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy hiệu thì cứ cộng với tổng: (64 + 12) : 2 = 38 là số bạn đội đỏ, không phải đội xanh. Câu hỏi hỏi đội xanh, mà xanh "ít hơn" nên phải trừ.
Hai đội có tất cả 64 bạn. Đội xanh ít hơn đội đỏ 12 bạn. Hỏi đội xanh có bao nhiêu bạn?
Hướng dẫn giải
3 ✅ Thử lại hai số tìm được
Kiến thức cần nhớ
- ✦Hai số tìm được phải thoả cả hai điều kiện của đề.
- ✦Điều kiện về tổng: số lớn + số bé = tổng.
- ✦Điều kiện về hiệu: số lớn − số bé = hiệu.
Cộng hai số vừa tìm. Ra đúng tổng của đề thì chưa đủ: quên chia 2 làm tổng gấp đôi, nhưng cũng có khi may mắn đúng ở chỗ khác.
Trừ số bé khỏi số lớn. Ra đúng hiệu của đề mới chắc chắn hai số đứng đúng vai (ai lớn, ai bé).
Dạng bài
Thử lại bằng hai phép tính
- 1 Cộng hai số tìm được, so với tổng của đề.
- 2 Trừ hai số tìm được (lớn trừ bé), so với hiệu của đề.
- 3 Một trong hai không khớp thì quay lại xem đã chia 2 chưa và có nhầm số lớn, số bé không.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên chia 2 và ghi kho A có 6 400 kg, kho B có 5 600 − 800 = 4 800 kg. Thử lại: 6 400 + 4 800 = 11 200, gấp đôi tổng 5 600 ⇒ sai. Tổng hai số tìm được gấp đôi tổng của đề là dấu hiệu quên chia 2.
Hai kho có 5 600 kg gạo, kho A nhiều hơn kho B 800 kg. Tìm số gạo mỗi kho rồi thử lại.
Hướng dẫn giải