Toán lớp 4

Bài 20: Tìm hai số biết tổng và hiệu của hai số đó

Vẽ sơ đồ đoạn thẳng tổng – hiệu; số lớn = (tổng + hiệu) : 2, số bé = (tổng − hiệu) : 2; thử lại bằng cả tổng lẫn hiệu; nhận ra tổng, hiệu ẩn trong đề (nửa chu vi, chuyển cho bằng nhau).

Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem

Tìm hai số: tổng và hiệu

1 📏 Sơ đồ đoạn thẳng tổng – hiệu

Kiến thức cần nhớ

  • ✦Tổng là số lớn cộng số bé. Hiệu là số lớn trừ số bé, cũng là phần mà số lớn hơn số bé.
  • ✦Vẽ hai đoạn thẳng: đoạn số bé ngắn, đoạn số lớn dài hơn đúng bằng hiệu. Cả hai đoạn cộng lại là tổng.
  • ✦Biết tổng và hiệu thì tìm được cả hai số. Muốn vậy phải làm cho hai đoạn thẳng bằng nhau rồi chia đôi.
🧪 THỬ TAY

Cho hai đoạn thẳng bằng nhau

Bấm "Bớt phần hơn", rồi bấm "Bù cho bằng". Kéo tổng và hiệu để xem.

Số lớn
hơn 20
Số bé

Cả hai thanh cộng lại = tổng 80

Hai thanh chưa bằng nhau nên chưa chia đôi được. Bấm Bớt hoặc Bù cho hai thanh bằng nhau.

Điều cần nhớ

  • ✦Số lớn = số bé + phần hơn (chính là hiệu).
  • ✦Bớt phần hơn đi: còn hai đoạn bằng số bé, nên tổng − hiệu = 2 lần số bé.
  • ✦Bù phần hơn cho số bé: hai đoạn bằng số lớn, nên tổng + hiệu = 2 lần số lớn.
🪣
Ví dụ

Hai can đựng tất cả 80 l nước, can lớn đựng nhiều hơn can nhỏ 20 l. Mỗi can đựng bao nhiêu lít nước?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🧮 Hai công thức tìm hai số

Kiến thức cần nhớ

  • ✦Số lớn = (tổng + hiệu) : 2.
  • ✦Số bé = (tổng − hiệu) : 2.
  • ✦Tìm được một số thì số kia lấy tổng trừ số vừa tìm, hoặc cộng, trừ hiệu. Tổng và hiệu phải cùng chẵn hoặc cùng lẻ thì mới chia 2 hết.

Bốn cặp tổng – hiệu

TổngHiệuSố lớnSố bé
50103020
84165034
120367842
1 000300650350

Dạng bài

Tìm hai số khi biết tổng và hiệu

  1. 1 Xác định tổng, hiệu và số nào là số lớn (ghi ra nháp).
  2. 2 Tính số lớn = (tổng + hiệu) : 2. Tính số bé bằng cách lấy tổng trừ số lớn.
  3. 3 Thử lại bằng cả hai điều kiện của đề: cộng ra tổng, trừ ra hiệu.

⚠️ Bẫy hay gặp: Hay mắc hai lỗi. Một là quên chia 2: 4 860 + 1 240 = 6 100 quyển truyện, vượt cả tổng. Hai là dùng công thức số bé cho số lớn: (4 860 − 1 240) : 2 = 1 810 chính là số sách khoa học. Mẹo: số lớn tìm ra phải lớn hơn nửa tổng.

📚
Làm mẫu

Thư viện trường có 4 860 quyển sách gồm truyện và sách khoa học. Số truyện nhiều hơn số sách khoa học 1 240 quyển. Mỗi loại có bao nhiêu quyển?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Nhận ra số lớn, số bé từ lời đề

  1. 1 Tìm từ chỉ so sánh: "nhiều hơn", "hơn" thì người đó là số lớn; "ít hơn", "kém" thì người đó là số bé.
  2. 2 Gạch dưới tên người (vật) mà câu hỏi hỏi tới, rồi xem người đó là số lớn hay số bé.
  3. 3 Chọn công thức cho đúng số cần tìm. Số còn lại tìm bằng tổng trừ số vừa có.

⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy hiệu thì cứ cộng với tổng: (64 + 12) : 2 = 38 là số bạn đội đỏ, không phải đội xanh. Câu hỏi hỏi đội xanh, mà xanh "ít hơn" nên phải trừ.

⚽
Làm mẫu

Hai đội có tất cả 64 bạn. Đội xanh ít hơn đội đỏ 12 bạn. Hỏi đội xanh có bao nhiêu bạn?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ✅ Thử lại hai số tìm được

Kiến thức cần nhớ

  • ✦Hai số tìm được phải thoả cả hai điều kiện của đề.
  • ✦Điều kiện về tổng: số lớn + số bé = tổng.
  • ✦Điều kiện về hiệu: số lớn − số bé = hiệu.
Thử tổng

Cộng hai số vừa tìm. Ra đúng tổng của đề thì chưa đủ: quên chia 2 làm tổng gấp đôi, nhưng cũng có khi may mắn đúng ở chỗ khác.

Thử hiệu

Trừ số bé khỏi số lớn. Ra đúng hiệu của đề mới chắc chắn hai số đứng đúng vai (ai lớn, ai bé).

Dạng bài

Thử lại bằng hai phép tính

  1. 1 Cộng hai số tìm được, so với tổng của đề.
  2. 2 Trừ hai số tìm được (lớn trừ bé), so với hiệu của đề.
  3. 3 Một trong hai không khớp thì quay lại xem đã chia 2 chưa và có nhầm số lớn, số bé không.

⚠️ Bẫy hay gặp: Quên chia 2 và ghi kho A có 6 400 kg, kho B có 5 600 − 800 = 4 800 kg. Thử lại: 6 400 + 4 800 = 11 200, gấp đôi tổng 5 600 ⇒ sai. Tổng hai số tìm được gấp đôi tổng của đề là dấu hiệu quên chia 2.

🌾
Làm mẫu

Hai kho có 5 600 kg gạo, kho A nhiều hơn kho B 800 kg. Tìm số gạo mỗi kho rồi thử lại.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🔲 Tổng ẩn trong đề: nửa chu vi

Kiến thức cần nhớ

  • ✦Chu vi hình chữ nhật = (chiều dài + chiều rộng) × 2. Vậy chiều dài + chiều rộng = chu vi : 2.
  • ✦Đề cho chu vi và hiệu hai cạnh: tổng không phải chu vi, mà là nửa chu vi.
  • ✦Có tổng (nửa chu vi) và hiệu rồi thì làm như bài tổng – hiệu bình thường.

Lời đề nói gì thì đó là gì

Lời trong đềLà tổng hay hiệu
"cả hai", "tất cả", "hai … cộng lại"tổng
"nửa chu vi", "chu vi : 2"tổng
"nhiều hơn", "ít hơn", "hơn kém nhau"hiệu
"chiều dài hơn chiều rộng …"hiệu

Dạng bài

Hình chữ nhật biết chu vi và hiệu hai cạnh

  1. 1 Tính nửa chu vi = chu vi : 2. Đó là tổng chiều dài và chiều rộng.
  2. 2 Hiệu là phần chiều dài hơn chiều rộng. Dùng công thức: chiều dài = (nửa chu vi + hiệu) : 2.
  3. 3 Chiều rộng = nửa chu vi − chiều dài. Thử lại bằng chu vi: (dài + rộng) × 2.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy luôn chu vi làm tổng: (56 + 6) : 2 = 31 và 56 − 31 = 25. Hai số này cộng lại bằng chu vi, còn chiều dài + chiều rộng chỉ là nửa chu vi. Mẹo: hai lần (dài + rộng) mới là chu vi.

🏞️
Làm mẫu

Một mảnh vườn hình chữ nhật có chu vi 56 m, chiều dài hơn chiều rộng 6 m. Tìm chiều dài và chiều rộng.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

5 🔁 Hiệu ẩn trong đề: chuyển, thêm cho bằng nhau

Kiến thức cần nhớ

  • ✦Chuyển a từ số lớn sang số bé thì hai số bằng nhau: số lớn bớt a, số bé thêm a, nên hiệu là a × 2.
  • ✦Thêm a vào số bé thì bằng số lớn: hiệu chính là a.
  • ✦Hiệu tìm được là số lẻ mà tổng chẵn (hoặc ngược lại) thì đề sai hoặc em tính nhầm, vì không chia 2 hết.

Dạng bài

Chuyển cho bằng nhau

  1. 1 Viết lại: chuyển a từ số lớn sang số bé thì bằng nhau. Hiệu của hai số = a × 2.
  2. 2 Có tổng và hiệu rồi: số lớn = (tổng + hiệu) : 2, số bé = tổng − số lớn.
  3. 3 Thử lại bằng cách chuyển thật: số lớn bớt a, số bé thêm a, hai kết quả phải bằng nhau.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho hiệu bằng đúng số chuyển (8). Tính ra ngăn trên 52 và ngăn dưới 44; chuyển 8 quyển thì thành 44 và 52, chưa bằng nhau. Chuyển 8 quyển làm số lớn giảm 8 và số bé tăng 8, khoảng cách giữa chúng mất đi 2 lần 8.

📖
Làm mẫu

Hai ngăn kệ có 96 quyển sách. Chuyển 8 quyển từ ngăn trên xuống ngăn dưới thì số sách hai ngăn bằng nhau. Lúc đầu mỗi ngăn có bao nhiêu quyển?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!
🎈
Ví dụ

Hai nhóm làm được tất cả 70 quả bóng bay. Nếu nhóm hai làm thêm 6 quả thì bằng nhóm một. Mỗi nhóm làm được bao nhiêu quả?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!