Bài 16: Giây, thế kỉ
Giây; 1 phút = 60 giây; đổi phút và giây; thế kỉ, 1 thế kỉ = 100 năm; số La Mã tới XXI; xác định một năm thuộc thế kỉ nào.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 ⏱️ Giây và phút
Kiến thức cần nhớ
- ✦Giây là đơn vị đo thời gian bé hơn phút. Kim giây đi hết một vòng đồng hồ là 1 phút.
- ✦1 phút = 60 giây (không phải 10 hay 100). Muốn tính nhẩm, em đếm thêm 60: 60 ; 120 ; 180 ; 240 ; 300.
- ✦Đổi phút ra giây: lấy số phút nhân với 60.
Bảng phút và giây
| Phút | Giây |
|---|---|
| 1 phút | 60 giây |
| 2 phút | 120 giây |
| 3 phút | 180 giây |
| 4 phút | 240 giây |
| 5 phút | 300 giây |
Bác sĩ dặn đánh răng đủ 3 phút mới sạch. Đánh răng 3 phút là bao nhiêu giây?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Đổi số đo có phút và giây ra giây
- 1 Đổi số phút ra giây: nhân với 60.
- 2 Cộng thêm số giây lẻ.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghép hai số lại thành 215 giây. Phút và giây không cùng đơn vị nên không ghép được; phải đổi phút ra giây rồi mới cộng. Mẹo tự kiểm: 2 phút chỉ là 120 giây, nên đáp án phải hơn 120 một chút.
Một bài hát dài 2 phút 15 giây. Bài hát dài bao nhiêu giây?
Hướng dẫn giải
2 🔄 Đổi giây ra phút
Kiến thức cần nhớ
- ✦Cứ đủ 60 giây thì gộp thành 1 phút.
- ✦Số giây bé hơn 60 thì chưa thành phút, giữ nguyên là giây: 45 giây vẫn là 45 giây.
- ✦Số giây tròn 60, 120, 180… là số phút tròn: 120 giây = 2 phút.
Dạng bài
Đổi giây ra phút và giây
- 1 Đếm thêm 60 để tìm số phút lớn nhất mà số giây vẫn chưa vượt số giây đề cho.
- 2 Lấy số giây đề cho trừ số giây của các phút đó.
- 3 Viết kết quả: ... phút ... giây.
⚠️ Bẫy hay gặp: Coi 1 phút là 100 giây rồi viết 95 giây thành 0 phút 95 giây, hoặc đổi 200 giây thành 2 phút. Thử lại: 2 phút chỉ là 60 × 2 = 120 (giây), còn thiếu 80 giây nữa, nên 200 giây không phải 2 phút.
Một bạn bơi 50 m hết 95 giây. Đổi 95 giây ra phút và giây.
Hướng dẫn giải
Một vận động viên chạy hết 200 giây. Đổi 200 giây ra phút và giây.
Hướng dẫn giải
3 🏛️ Thế kỉ
Kiến thức cần nhớ
- ✦Thế kỉ là đơn vị đo thời gian rất dài: 1 thế kỉ = 100 năm.
- ✦Thế kỉ I gồm các năm từ năm 1 đến năm 100. Thế kỉ II từ năm 101 đến năm 200, cứ thế tiếp tục.
- ✦Năm cuối cùng của mỗi thế kỉ là năm tròn trăm: 100, 200, 1900, 2000…
Vài thế kỉ gần đây
| Thế kỉ | Từ năm | Đến năm |
|---|---|---|
| I | 1 | 100 |
| II | 101 | 200 |
| XIX | 1801 | 1900 |
| XX | 1901 | 2000 |
| XXI | 2001 | 2100 |
Cây đa đầu làng được trồng cách đây 3 thế kỉ. Cây đa bao nhiêu tuổi?
Hướng dẫn giải
Đổi thế kỉ và năm
- ✦Thế kỉ ra năm: lấy số thế kỉ nhân với 100. 4 thế kỉ là 100 × 4 = 400 năm.
- ✦Năm ra thế kỉ (năm tròn trăm): 700 năm là 7 trăm năm, tức là 7 thế kỉ.
4 🔠 Số La Mã
Kiến thức cần nhớ
- ✦Ba chữ cần nhớ: I = 1, V = 5, X = 10.
- ✦Chữ nhỏ bên phải chữ lớn thì cộng: VI = 5 + 1 = 6, XII = 10 + 2 = 12.
- ✦Chữ nhỏ bên trái chữ lớn thì trừ: IV = 5 − 1 = 4, IX = 10 − 1 = 9.
- ✦Không viết quá 3 chữ giống nhau liền nhau: 4 là IV, không viết IIII.
Số La Mã thường gặp ở các thế kỉ
| Số La Mã | Số thường |
|---|---|
| IV | 4 |
| IX | 9 |
| XI | 11 |
| XIV | 14 |
| XIX | 19 |
| XX | 20 |
| XXI | 21 |
Dạng bài
Viết số tới 21 bằng số La Mã
- 1 Tách số thành chục + đơn vị.
- 2 Viết phần chục trước: 10 là X, 20 là XX.
- 3 Viết phần đơn vị sau, theo quy tắc cộng/trừ: 4 là IV, 9 là IX, 6 là VI.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết 19 thành IXX (nghĩ "bớt 1 của 20") hoặc XVIIII (xếp tới 4 chữ I). Phần chục luôn viết trước, rồi mới tới phần đơn vị. Tự kiểm: XIX = X + IX = 10 + 9 = 19.
Viết số 19 bằng số La Mã.
Hướng dẫn giải
5 📜 Năm thuộc thế kỉ nào?
Kiến thức cần nhớ
- ✦Muốn biết một năm thuộc thế kỉ nào, bỏ hai chữ số cuối của năm đó.
- ✦Năm không tròn trăm: thế kỉ = số còn lại + 1. Năm 1789: còn 17, 17 + 1 = 18 ⇒ thế kỉ XVIII.
- ✦Năm tròn trăm (tận cùng 00): thế kỉ = số còn lại, không + 1. Năm 1900 thuộc thế kỉ XIX, năm 2000 thuộc thế kỉ XX.
Dạng bài
Tìm thế kỉ của một năm
- 1 Bỏ hai chữ số cuối của năm, được số a.
- 2 Hai chữ số cuối là 00 ⇒ thế kỉ thứ a. Khác 00 ⇒ thế kỉ thứ a + 1.
- 3 Đổi số thứ tự thế kỉ sang số La Mã.
⚠️ Bẫy hay gặp: Với năm 1900 cũng cộng 1 rồi ghi thế kỉ XX. Sai: thế kỉ XX bắt đầu từ năm 1901, còn năm 1900 là năm cuối của thế kỉ XIX. Mẹo: năm tròn trăm luôn là năm cuối của thế kỉ.
Mùa xuân năm 1789, vua Quang Trung đại phá quân Thanh ở Ngọc Hồi, Đống Đa. Năm đó thuộc thế kỉ nào?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tìm các năm của một thế kỉ
- 1 Số thứ tự thế kỉ trừ 1, rồi viết thêm hai chữ số 0 thì được năm tròn trăm ngay trước thế kỉ.
- 2 Năm đầu tiên của thế kỉ là năm tròn trăm đó + 1. Năm cuối cùng là năm tròn trăm của chính thế kỉ.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng thế kỉ XV bắt đầu từ năm 1500 (nhìn số 15) hoặc 1400. Thế kỉ XV bắt đầu từ 1401 và kết thúc ở năm 1500.
Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế. Thế kỉ chứa năm này gồm những năm nào?
Hướng dẫn giải