Bài 21: Phép chia hết, phép chia có dư
Phân biệt chia hết và chia có dư; biết số dư luôn bé hơn số chia; thử lại bằng thương nhân số chia rồi cộng số dư.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🍬 Chia hết, chia có dư
Xếp kẹo vào hộp
Kéo "Số kẹo" lên từng cái một. Nhìn số kẹo lẻ màu đỏ: 1, 2, 3… rồi về 0 đúng lúc đủ thêm một hộp.
23 : 5 = 4 (dư 3)
Đóng được nhiều nhất 4 hộp đầy.
Cần ít nhất 5 hộp để chứa hết (thêm 1 hộp cho 3 cái lẻ).
Điều cần nhớ
- ✦Xếp hết, không còn lẻ ⇒ chia hết, số dư là 0. Ví dụ 20 : 5 = 4.
- ✦Còn lẻ vài cái ⇒ chia có dư: 23 : 5 = 4 (dư 3).
- ✦Số hộp đầy là thương, số kẹo lẻ là số dư.
Chia cho 5
| Phép chia | Hộp đầy | Còn lẻ | Là |
|---|---|---|---|
| 15 : 5 = 3 | 3 hộp | 0 cái | chia hết |
| 17 : 5 = 3 (dư 2) | 3 hộp | 2 cái | chia có dư |
| 19 : 5 = 3 (dư 4) | 3 hộp | 4 cái | chia có dư |
Có 14 cái kẹo, xếp mỗi hộp 3 cái. Xếp được mấy hộp, còn lẻ mấy cái?
Hướng dẫn giải
2 🔍 Số dư bé hơn số chia
Kiến thức cần nhớ
- ✦Số dư luôn bé hơn số chia.
- ✦Chia cho 5 thì số dư chỉ có thể là 1, 2, 3 hoặc 4 (chia hết thì dư 0).
- ✦Số dư bằng hoặc lớn hơn số chia ⇒ còn xếp thêm được một nhóm: em chia chưa xong.
Dạng bài
Tìm thương và số dư
- 1 Nhẩm bảng nhân của số chia. Tìm tích lớn nhất mà không quá số bị chia.
- 2 Thừa số còn lại của tích đó là thương.
- 3 Lấy số bị chia trừ tích đó, ra số dư. Soát: số dư bé hơn số chia.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn tích quá nhỏ: 30 : 7 = 3 (dư 9). Số dư 9 lớn hơn số chia 7 ⇒ còn cắm thêm được một lọ. Phải lấy tích gần 30 nhất là 28.
Có 30 bông hoa cắm vào các lọ, mỗi lọ 7 bông. Cắm được mấy lọ, thừa mấy bông?
Hướng dẫn giải
3 ✅ Thử lại
Kiến thức cần nhớ
- ✦Thử lại phép chia có dư: lấy thương nhân số chia, rồi cộng số dư. Phải ra số bị chia.
- ✦Em viết hai phép tính rời: nhân trước, cộng sau.
- ✦Chia hết thì chỉ cần lấy thương nhân số chia.
Dạng bài
Thử lại phép chia có dư
- 1 Nhân thương với số chia.
- 2 Cộng kết quả với số dư.
- 3 So với số bị chia: bằng nhau là em chia đúng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên cộng số dư: thấy 6 × 6 = 36 không bằng 38 rồi tưởng mình chia sai. Nhớ cộng thêm số dư rồi mới so.
Thử lại phép chia 38 : 6 = 6 (dư 2).
Hướng dẫn giải
4 📝 Toán lời văn
Kiến thức cần nhớ
- ✦Hỏi nhiều nhất được mấy nhóm đầy ⇒ lấy thương, phần lẻ để riêng.
- ✦Hỏi cần ít nhất mấy cái để chứa hết ⇒ lấy thương rồi thêm 1 cho phần lẻ.
- ✦Câu trả lời nói rõ cả phần còn thừa.
Dạng bài
Cần ít nhất bao nhiêu?
- 1 Chia để tìm thương và số dư.
- 2 Còn dư ⇒ phải thêm một cái nữa cho phần lẻ.
- 3 Viết câu trả lời.
⚠️ Bẫy hay gặp: Trả lời 5 thuyền, bỏ quên 2 bạn đứng trên bờ. Còn dư thì phải thêm một thuyền nữa.
Có 22 bạn đi thuyền, mỗi thuyền chở 4 bạn. Hỏi cần ít nhất bao nhiêu chiếc thuyền?
Hướng dẫn giải