Khái quát cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh
Nêu quê hương, gia đình và các tên gọi của Hồ Chí Minh; giải thích các yếu tố hình thành tư tưởng yêu nước; trình bày ba giai đoạn hoạt động (1911 – 1920, 1921 – 1941, 1941 – 1969) và đánh giá khái quát về sự nghiệp của Người.
Ứng với SGK Lịch sử 12 (bộ thống nhất): Bài 15
⚡ Nhớ nhanh
- 119/5/1890, sinh ở Nghệ An; tên lúc nhỏ Nguyễn Sinh Cung, khi đi học Nguyễn Tất Thành. Cha: Nguyễn Sinh Sắc (phó bảng); mẹ: Hoàng Thị Loan.
- 25/6/1911 rời bến Nhà Rồng đi tìm hiểu tận nơi, không đi cầu viện. 1919: tên Nguyễn Ái Quốc, gửi Bản yêu sách; 1920: đọc Luận cương của Lê-nin, sáng lập Đảng Cộng sản Pháp — tìm ra con đường cứu nước.
- 31921 – 1941: Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925); chủ trì hợp nhất các tổ chức cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam (đầu năm 1930).
- 41941 – 1969: về nước (1941), lập Việt Minh; 1942 bị bắt ở Trung Quốc, viết Nhật kí trong tù, dùng tên Hồ Chí Minh; 2/9/1945 đọc Tuyên ngôn Độc lập; Chủ tịch nước, lãnh đạo hai cuộc kháng chiến; 2/9/1969 qua đời, để lại Di chúc.
- 5Ba mươi năm ở nước ngoài (1911 – 1941) là thời gian tìm đường và chuẩn bị; điều xuyên suốt: gắn độc lập dân tộc với hạnh phúc của nhân dân.
👀 Nhìn là hiểu
Bấm ▶ để một chấm đi theo cuộc đời Người từ Nghệ An, qua Pa-ri, Mát-xcơ-va, Quảng Châu, về Pác Bó rồi Hà Nội; mỗi màu là một tên gọi. Kéo núm trên thanh chặng để tua. Thẻ "Xếp việc làm": kéo từng việc vào tên Người đang dùng lúc đó.
19/5/1890 Nghệ An.Sinh ở Nghệ An, tên lúc nhỏ là Nguyễn Sinh Cung; sau đổi là Nguyễn Tất Thành.
Sơ đồ giản lược, không theo tỉ lệ. Kéo núm trên đường đi để tua; mỗi màu là một tên gọi của Người.
1 🏡 Quê hương, gia đình và những tên gọi
Cần nhớ
- ✦Sinh ngày 19/5/1890 ở tỉnh Nghệ An — vùng đất giàu truyền thống yêu nước, nơi nổ ra nhiều phong trào chống ngoại xâm.
- ✦Cha là Nguyễn Sinh Sắc, nhà nho đỗ phó bảng, yêu nước, thương dân; mẹ là Hoàng Thị Loan, người phụ nữ đảm đang, giàu lòng nhân ái.
- ✦Người lớn lên khi đất nước đã mất vào tay thực dân Pháp, nhân dân lầm than, các phong trào yêu nước (Cần vương, Yên Thế, Đông du, Duy tân) lần lượt thất bại.
Các tên gọi và các chặng đời
| Tên gọi | Thời gian dùng | Gắn với |
|---|---|---|
| Nguyễn Sinh Cung | Thời thơ ấu | Quê hương Nghệ An |
| Nguyễn Tất Thành | Khi đi học, khi rời bến Nhà Rồng (1911) | Hành trình tìm đường cứu nước |
| Nguyễn Ái Quốc | Từ năm 1919 | Bản yêu sách, hoạt động quốc tế, sáng lập Đảng |
| Hồ Chí Minh | Từ năm 1942 | Lãnh đạo Cách mạng tháng Tám và hai cuộc kháng chiến |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Tên Hồ Chí Minh được dùng từ khi Người ra đi tìm đường" — sai: năm 1911 là Nguyễn Tất Thành, từ 1919 là Nguyễn Ái Quốc, từ 1942 mới là Hồ Chí Minh.
2 🧭 Vì sao Người chọn con đường riêng?
Cần nhớ
- ✦Người khâm phục các bậc tiền bối nhưng không tán thành con đường của họ: Phan Bội Châu dựa vào Nhật — "đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau"; Phan Châu Trinh trông vào Pháp — "xin giặc rủ lòng thương".
- ✦Người ra đi không phải để cầu viện, mà để tìm hiểu tận nơi điều gì đứng sau khẩu hiệu tự do, bình đẳng, bác ái, rồi trở về giúp đồng bào.
Ra đi cầu viện, dựa vào Nhật Bản, một nước lớn châu Á.
Ra đi tìm hiểu tận nơi và tìm đường; không dựa vào nước lớn nào.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Nguyễn Tất Thành ra đi năm 1911 để sang phương Tây cầu viện, giống Phan Bội Châu sang Nhật" — sai. Người đi để tìm hiểu và tìm đường, không cầu viện.
3 🗓️ Ba giai đoạn hoạt động cách mạng
Ba giai đoạn
| Giai đoạn | Việc chính | Kết quả |
|---|---|---|
| 1911 – 1920 | 5/6/1911 rời bến Nhà Rồng; qua nhiều nước châu Âu, châu Phi, châu Mĩ; 1919 gửi Bản yêu sách; 1920 đọc Luận cương của Lê-nin, sáng lập Đảng Cộng sản Pháp | Tìm ra con đường cứu nước |
| 1921 – 1941 | Hoạt động ở Pháp, Liên Xô, Trung Quốc, Xiêm; Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925); đầu năm 1930 chủ trì hợp nhất thành Đảng; 1931 bị bắt ở Hương Cảng | Chuẩn bị và sáng lập Đảng |
| 1941 – 1969 | Đầu năm 1941 về nước, lập Việt Minh; 1942 bị bắt giam, dùng tên Hồ Chí Minh; 2/9/1945 Tuyên ngôn Độc lập; Chủ tịch nước; 2/9/1969 qua đời, để lại Di chúc | Lãnh đạo cách mạng Việt Nam |
Cần nhớ
- ✦Từ 1911 đến 1941 là ba mươi năm ở nước ngoài — thời gian tìm đường, chuẩn bị lí luận, xây dựng tổ chức. Nhờ vậy khi về nước (1941), chỉ bốn năm sau Người đã lãnh đạo toàn dân giành chính quyền (1945).
- ✦Năm 1942 Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam hơn một năm ở Trung Quốc; thời gian này viết tập thơ Nhật kí trong tù.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Ba mươi năm ở nước ngoài, Người không có liên hệ gì với phong trào trong nước" — sai: Người liên tục chuẩn bị và chỉ đạo (đào tạo cán bộ, gửi tài liệu về nước, lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, chủ trì thành lập Đảng).
- ✦Đừng nhầm hai lần bị bắt: 1931 ở Hương Cảng (sau khi lập Đảng) và 1942 ở Trung Quốc, do chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt.
4 🌟 Đánh giá khái quát
Cần nhớ
- ✦Lãnh tụ thiên tài của cách mạng Việt Nam, người sáng lập Đảng và Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
- ✦Nhà yêu nước và chiến sĩ cộng sản quốc tế; anh hùng giải phóng dân tộc và nhà văn hoá kiệt xuất — đúng như nghị quyết của UNESCO năm 1987 tôn vinh.
- ✦Điều xuyên suốt cả cuộc đời: gắn độc lập dân tộc với tự do, hạnh phúc của nhân dân.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Sự nghiệp của Hồ Chí Minh chỉ gắn với đấu tranh quân sự" — sai: Người là anh hùng giải phóng dân tộc và đồng thời là nhà văn hoá kiệt xuất (nhà tư tưởng, nhà báo, nhà thơ, đặt nền móng giáo dục và văn hoá mới).
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Quê hương và tên gọi
- 1Nhận biết
Hồ Chí Minh sinh ngày 19/5/1890 ở
- 2Nhận biết
Cha của Nguyễn Sinh Cung là
- 3Nhận biết Hồ Chí Minh sinh năm .
- 4Thông hiểu
Bấm lần lượt các tên gọi của Người theo đúng trình tự thời gian:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 5Thông hiểu
Tên gọi Hồ Chí Minh bắt đầu được sử dụng từ năm nào?
Chọn con đường riêng
- 1Thông hiểu
Vì sao Nguyễn Tất Thành không đi theo con đường của các bậc tiền bối như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh?
- 2Vận dụng
Điểm khác nhau cơ bản về mục đích ra nước ngoài giữa Phan Bội Châu (1905) và Nguyễn Tất Thành (1911) là
Ba giai đoạn
- 1Nhận biết
Nguyễn Tất Thành rời bến Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước vào ngày nào?
- 2Thông hiểu
Bấm lần lượt các sự kiện theo đúng trình tự thời gian:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 3Thông hiểu
Ba mươi năm hoạt động ở nước ngoài (1911 – 1941) có ý nghĩa gì đối với cách mạng Việt Nam?
- 4Nhận biết Hồ Chí Minh về nước (Pác Bó, Cao Bằng) vào đầu năm .
- 5Thông hiểu
Hồ Chí Minh lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên vào năm
- 6Thông hiểu
Năm 1942, Hồ Chí Minh bị bắt giam hơn một năm ở đâu và bởi ai?
- 7Vận dụng
Chỉ bốn năm sau khi về nước (1941), Hồ Chí Minh đã lãnh đạo toàn dân giành chính quyền (1945). Điều đó chứng tỏ
Đánh giá sự nghiệp
- 1Nhận biết
Nghị quyết của UNESCO năm 1987 tôn vinh Hồ Chí Minh là
- 2Thông hiểu
Điều xuyên suốt trong cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh là
- 3Vận dụng
Nhận định "sự nghiệp của Hồ Chí Minh chỉ gắn với đấu tranh quân sự" là sai vì Người còn là
- 4Thông hiểu
Phát biểu nào đúng về ba mươi năm Người ở nước ngoài?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Lịch sử có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, thường kèm một đoạn tư liệu), không có câu trả lời ngắn. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Mục đích chuyến đi của Nguyễn Tất Thành năm 1911 là
- 2Thông hiểu
Thời gian nào Hồ Chí Minh trực tiếp lãnh đạo cách mạng ở trong nước (từ khi về nước)?
- 3Vận dụng
Điểm khác nhau căn bản giữa Phan Bội Châu (1905) và Nguyễn Tất Thành (1911) khi ra nước ngoài là
- 4Vận dụng
Đánh giá khái quát nào đúng về Hồ Chí Minh?
Phần II · Đúng / sai (có tư liệu)
- 1Thông hiểu
Tư liệu (tóm lược): Chứng kiến các phong trào yêu nước lần lượt thất bại, Nguyễn Tất Thành khâm phục các bậc tiền bối nhưng không tán thành con đường của họ: dựa vào Nhật chẳng khác "đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau", trông vào Pháp chẳng khác "xin giặc rủ lòng thương". Người quyết định ra nước ngoài để tìm hiểu tận nơi.
a)Nguyễn Tất Thành khâm phục tinh thần yêu nước của các bậc tiền bối.
b)Người ra nước ngoài để cầu viện một nước phương Tây.
c)Câu "đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau" nói tới hướng dựa vào Nhật Bản của Phan Bội Châu.
d)Nguyễn Tất Thành đi theo con đường của Phan Bội Châu vì tán thành dựa vào nước lớn.
- 2Vận dụng
Tư liệu (tóm lược): Đầu năm 1941, Nguyễn Ái Quốc về nước, chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ tám và lập Mặt trận Việt Minh. Năm 1942, khi sang Trung Quốc tìm liên lạc quốc tế, Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam hơn một năm; trong thời gian này Người viết Nhật kí trong tù và bắt đầu dùng tên Hồ Chí Minh.
a)Nguyễn Ái Quốc về nước trước khi bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam.
b)Tên Hồ Chí Minh đã được dùng từ khi Người rời bến Nhà Rồng.
c)Tập thơ Nhật kí trong tù ra đời trong thời gian Người bị giam ở Trung Quốc.
d)Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam ở Hương Cảng.
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi: ngày rời bến Nhà Rồng (5/6/1911), tên gọi theo từng thời kì (đặc biệt Hồ Chí Minh từ 1942), vì sao Người chọn con đường riêng, ý nghĩa ba mươi năm ở nước ngoài, điều xuyên suốt cuộc đời.
- •Phần II hay cho một đoạn tóm lược về lí do ra đi hoặc về việc bị bắt giam rồi hỏi 4 ý: ý dễ mất điểm là "Người đi cầu viện", "tên Hồ Chí Minh dùng từ 1911", nhầm hai lần bị bắt (1931 Hương Cảng, 1942 Trung Quốc).
- •Bài này nối với bài 12 (hoạt động đối ngoại của Nguyễn Ái Quốc), bài 16 (công lao anh hùng giải phóng dân tộc) và bài 17 (dấu ấn trong lòng nhân dân) — đề hay hỏi chỗ nối ấy.
Hồ Chí Minh – Anh hùng giải phóng dân tộc