Địa lý lớp 11
Bài 12 · Cơ bản

Kinh tế khu vực Đông Nam Á

Trình bày tình hình phát triển, chuyển dịch cơ cấu kinh tế Đông Nam Á; nêu và giải thích phân bố các sản phẩm chủ lực (lúa gạo, cọ dầu, cao su, cà phê, dầu khí, điện tử, cảng – tài chính); tính tốc độ tăng trưởng, tỉ trọng, GDP/người từ bảng số liệu.

Ứng với SGK Địa lí 11 (bộ thống nhất): Bài 12

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Tình hình: khu vực năng động, tăng trưởng nhanh; GDP 617 tỉ USD (2000) → 3 103 tỉ (2020) → 3 812 tỉ (2023) — gấp khoảng 5 lần sau 20 năm. Chênh lệch lớn: Xin-ga-po GDP/người hơn 86 000 USD, Cam-pu-chia khoảng 2 400 USD (2023).
  • 2Cơ cấu chuyển dịch: giảm tỉ trọng nông nghiệp, tăng công nghiệp – dịch vụ (Việt Nam: nông – lâm – thuỷ sản 24,5 % → 11,9 %, 2000 – 2023) — theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
  • 3Nông nghiệp nhiệt đới: lúa gạo (Thái Lan, Việt Nam xuất khẩu hàng đầu); cọ dầu (In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a ≈ 85 % thế giới), cao su (Thái Lan đứng đầu), cà phê (Việt Nam thứ hai thế giới), hồ tiêu, dừa; thuỷ sản khoảng 25 % thế giới.
  • 4Công nghiệp – dịch vụ: điện tử, ô tô (vốn nước ngoài, còn nhiều gia công, lắp ráp), dầu khí (Bru-nây, Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a, Việt Nam); Xin-ga-po: cảng biển, trung tâm tài chính; du lịch (Thái Lan dẫn đầu).
  • 5Tính nhanh: tốc độ = năm sau : năm gốc × 100 %; gấp mấy lần = sau : trước; tỉ trọng = phần : tổng × 100 %; GDP/người = GDP : dân số (tỉ USD : triệu người × 1 000 = USD/người).

👀 Nhìn là hiểu

Bản đồ kinh tế Đông Nam Á tự chạy 5 cảnh: bong bóng GDP từng nước phồng theo năm 2000 → 2023, thanh cơ cấu GDP 4 nước co phần nông nghiệp, biểu tượng lúa, cọ dầu, cà phê, dầu khí, điện tử hiện đúng nơi, rồi so GDP/người. Nút 🎮 Tự xếp: kéo thẻ sản phẩm thả lên đúng nước và kéo thanh năm để xem cơ cấu đổi.

Biển ĐôngẤn Độ DươngThái Bình DươngHoàng SaTrường SaMi-an-maThái LanLàoViệt NamCam-pu-chiaMa-lai-xi-aXin-ga-poBru-nâyIn-đô-nê-xi-aPhi-líp-pinĐông Ti-moNăm2000GDP cả khu vực (tỉ USD, giá hiện hành)617,420002.031,720103.103,420203.812,32023617 tỉ

Năm 2000: GDP cả khu vực khoảng 617 tỉ USD.

Nông – lâm – thuỷ sảnCông nghiệp, xây dựngDịch vụThuế sản phẩm

1 📈 Tình hình phát triển kinh tế

Cần nhớ

  • ✦Một trong những khu vực kinh tế năng động nhất thế giới; tốc độ tăng trưởng thường cao hơn trung bình thế giới; năm 2020 giảm mạnh do đại dịch COVID-19 rồi phục hồi.
  • ✦Nhân tố: vị trí trên tuyến hàng hải quốc tế, lao động dồi dào, giá rẻ; thu hút vốn đầu tư nước ngoài; chính sách mở cửa, hội nhập (AFTA, RCEP…); tài nguyên phong phú.
  • ✦Chênh lệch trình độ rất lớn: Xin-ga-po (thu nhập cao, nước phát triển), Bru-nây giàu nhờ dầu khí; Mi-an-ma, Lào, Cam-pu-chia, Đông Ti-mo thu nhập thấp – trung bình thấp.

GDP Đông Nam Á (tỉ USD, giá hiện hành — Ngân hàng Thế giới)

NămGDP cả khu vựcIn-đô-nê-xi-aViệt Nam
2000617,4165,031,2
20102 031,7755,1147,2
20203 103,41 059,1346,6
20233 812,31 371,2433,8

Dạng bài

Tính tốc độ tăng trưởng và mức tăng bình quân năm

  1. 1 Tốc độ tăng trưởng (năm gốc = 100 %) = giá trị năm sau : giá trị năm gốc × 100.
  2. 2 Gấp mấy lần = năm sau : năm trước.
  3. 3 Mức tăng bình quân năm = (năm cuối − năm đầu) : số năm.
  4. 4 Kiểm tra: tốc độ > 100 % là tăng; nói rõ "giá hiện hành" (có cả lạm phát, tỉ giá) — không phải tăng trưởng thực.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy mức tăng (2 486,0) làm "tốc độ tăng trưởng", hoặc chia cho 21 (đếm cả hai đầu) thay vì 20 năm.

🧮
Làm mẫu

GDP Đông Nam Á năm 2000 là 617,4 tỉ USD, năm 2020 là 3 103,4 tỉ USD. Tính tốc độ tăng trưởng năm 2020 (2000 = 100 %) và mức tăng bình quân mỗi năm.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Các nước Đông Nam Á có trình độ phát triển ngang nhau" — sai: GDP/người Xin-ga-po gấp khoảng 35 lần Cam-pu-chia (2023).
  • ✦"GDP tăng 5 lần là tăng trưởng thực 5 lần" — sai: số giá hiện hành gồm cả biến động giá, tỉ giá.

2 🔄 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Cơ cấu GDP một số nước (%, Ngân hàng Thế giới)

NướcNămNông – lâm – thuỷ sảnCông nghiệp, xây dựngDịch vụ
Cam-pu-chia2000 → 202335,5 → 17,121,6 → 40,536,7 → 36,2
Việt Nam2000 → 202324,5 → 11,936,7 → 37,638,7 → 42,3
In-đô-nê-xi-a2000 → 202315,7 → 12,542,0 → 40,233,4 → 42,9
Phi-líp-pin2000 → 202313,9 → 9,435,0 → 28,251,1 → 62,4

Dạng bài

Nhận xét chuyển dịch cơ cấu từ bảng

  1. 1 So từng khu vực giữa năm đầu và năm cuối: tăng hay giảm, bao nhiêu điểm % (lấy hiệu, không chia).
  2. 2 Kết luận hướng chuyển dịch: nông nghiệp giảm, công nghiệp và/hoặc dịch vụ tăng ⇒ công nghiệp hoá.
  3. 3 Chọn biểu đồ nếu đề hỏi: cơ cấu 1 – 3 năm ⇒ tròn; từ 4 năm ⇒ miền.
  4. 4 Kiểm tra: tổng ba khu vực có thể dưới 100 % (phần thuế sản phẩm) — đừng tự "cộng cho đủ".

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết "nông nghiệp giảm 18,4 %" (sai đơn vị — phải là điểm %), hoặc kết luận "giá trị nông nghiệp giảm" trong khi chỉ tỉ trọng giảm.

📊
Làm mẫu

Nông – lâm – thuỷ sản Cam-pu-chia từ 35,5 % (2000) còn 17,1 % (2023); công nghiệp, xây dựng từ 21,6 % lên 40,5 %. Nhận xét.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Nông nghiệp vẫn chiếm tỉ trọng lớn nhất trong GDP" — sai: ở hầu hết các nước, dịch vụ và công nghiệp chiếm phần lớn; nông nghiệp vẫn quan trọng về việc làm, xuất khẩu.
  • ✦"Tỉ trọng nông nghiệp giảm nghĩa là sản lượng nông nghiệp giảm" — sai: tỉ trọng giảm vì công nghiệp, dịch vụ tăng nhanh hơn; sản lượng lúa vẫn tăng.

3 🌾 Nông nghiệp nhiệt đới

Sản phẩm chủ lực và nhân tố phát triển

Sản phẩmNước tiêu biểuNhân tố chính
Lúa gạoThái Lan, Việt Nam (xuất khẩu), In-đô-nê-xi-aChâu thổ phù sa, nóng ẩm, lao động đông, truyền thống lúa nước
Cọ dầuIn-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-aKhí hậu xích đạo, đất rộng
Cao suThái Lan (đứng đầu), In-đô-nê-xi-a, Việt Nam, Ma-lai-xi-aĐất đỏ, nóng ẩm
Cà phê, hồ tiêuViệt Nam, In-đô-nê-xi-aĐất ba-dan cao nguyên, khí hậu nhiệt đới
DừaPhi-líp-pin, In-đô-nê-xi-aQuần đảo nhiệt đới, ven biển
Thuỷ sảnIn-đô-nê-xi-a, Việt Nam, Phi-líp-pin, Thái LanBiển rộng, nhiều ngư trường, nuôi trồng phát triển

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Nước sản xuất nhiều lúa nhất cũng xuất khẩu nhiều nhất" — sai: In-đô-nê-xi-a trồng nhiều nhưng dân rất đông nên dùng gần hết; xuất khẩu phụ thuộc phần dư.
  • ✦"Mở rộng cọ dầu không ảnh hưởng môi trường" — sai: từng gắn với phá rừng nhiệt đới, đốt rừng gây khói mù lan sang nước láng giềng.
  • ✦Lúa mì, củ cải đường là cây ôn đới, không phải thế mạnh Đông Nam Á.

4 🏭 Công nghiệp và dịch vụ

Công nghiệp

Phát triển nhanh nhờ vốn đầu tư nước ngoài, lao động dồi dào. Ngành nổi bật: điện tử – tin học (Xin-ga-po, Ma-lai-xi-a, Thái Lan, Việt Nam, Phi-líp-pin), ô tô, xe máy (Thái Lan, In-đô-nê-xi-a), khai thác dầu khí (Bru-nây, Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a, Việt Nam), than (In-đô-nê-xi-a), dệt may, da giày, chế biến thực phẩm. Còn nhiều gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng chưa cao.

Dịch vụ

Thương mại: ngoại thương tăng nhanh; bạn hàng lớn là Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc; thương mại nội khối khoảng 14. Giao thông: cảng Xin-ga-po nhộn nhịp hàng đầu thế giới. Tài chính: Xin-ga-po là trung tâm hàng đầu châu Á. Du lịch: biển đảo, di sản; Thái Lan đón nhiều khách nhất.

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Điện tử Đông Nam Á chủ yếu do doanh nghiệp trong nước tự thiết kế" — sai: phần lớn là vốn nước ngoài, nhiều khâu lắp ráp; nâng nội địa hoá, công nghiệp hỗ trợ là mục tiêu.
  • ✦"Xin-ga-po giàu nhờ dầu mỏ" — sai: Xin-ga-po không có dầu mỏ; giàu nhờ vị trí (eo Ma-lắc-ca), cảng, tài chính, lọc dầu và công nghệ cao. Nước giàu nhờ dầu khí là Bru-nây.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

📈

Tình hình phát triển

  1. 1
    Nhận biết

    Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế của các nước Đông Nam Á là

  2. 2
    Thông hiểu

    Nhân tố quan trọng nhất giúp công nghiệp nhiều nước Đông Nam Á tăng nhanh những năm gần đây là

  3. 3
    Thông hiểu Dựa vào bảng GDP Đông Nam Á: GDP năm 2010 bằng % năm 2000 (làm tròn một chữ số thập phân).
  4. 4
    Vận dụng Với bảng trên, giai đoạn 2020 – 2023 GDP tăng bình quân tỉ USD mỗi năm (làm tròn một chữ số thập phân).
🔄

Cơ cấu kinh tế

  1. 1
    Thông hiểu Dựa vào bảng (NLTS: nông – lâm – thuỷ sản; CN-XD: công nghiệp, xây dựng; DV: dịch vụ; phần còn lại là thuế sản phẩm; đơn vị %): Tỉ trọng công nghiệp, xây dựng của Cam-pu-chia tăng điểm % trong giai đoạn 2000 – 2023.
  2. 2
    Thông hiểu

    Dựa vào bảng (NLTS: nông – lâm – thuỷ sản; CN-XD: công nghiệp, xây dựng; DV: dịch vụ; phần còn lại là thuế sản phẩm; đơn vị %): Nhận xét nào đúng?

  3. 3
    Vận dụng

    Để thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu GDP của Việt Nam qua 5 năm 2000, 2005, 2010, 2015, 2023, dạng biểu đồ thích hợp nhất là

🌾

Nông nghiệp

  1. 1
    Nhận biết

    Hai quốc gia cung cấp phần lớn dầu cọ của thế giới là

  2. 2
    Nhận biết

    Hai nước Đông Nam Á xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới là

  3. 3
    Thông hiểu

    Vì sao In-đô-nê-xi-a sản xuất rất nhiều lúa gạo nhưng không phải nước xuất khẩu gạo hàng đầu?

  4. 4
    Thông hiểu

    Cà phê rô-bu-xta của Việt Nam tập trung chủ yếu ở Tây Nguyên chủ yếu nhờ

🏭

Công nghiệp, dịch vụ

  1. 1
    Nhận biết

    Quốc gia Đông Nam Á là trung tâm tài chính và có cảng biển nhộn nhịp hàng đầu thế giới là

  2. 2
    Thông hiểu

    Bru-nây có GDP/người cao chủ yếu nhờ

  3. 3
    Vận dụng

    Để nâng giá trị gia tăng của ngành điện tử, các nước Đông Nam Á nên ưu tiên

🧮

Tính GDP/người, tỉ trọng

  1. 1
    Vận dụng Dựa vào bảng: GDP/người của Thái Lan năm 2023 là USD (làm tròn số nguyên).
  2. 2
    Vận dụng

    Dựa vào bảng: Nhận xét nào đúng?

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Cây công nghiệp nào sau đây Thái Lan đứng đầu thế giới về sản lượng?

  2. 2
    Thông hiểu

    Ngành công nghiệp nào sau đây ở Đông Nam Á còn phụ thuộc nhiều vào vốn, công nghệ nước ngoài và nhiều khâu lắp ráp?

  3. 3
    Vận dụng

    Nguyên nhân chủ yếu làm cơ cấu kinh tế các nước Đông Nam Á chuyển dịch theo hướng giảm nông nghiệp là

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Cho bảng cơ cấu GDP (NLTS: nông – lâm – thuỷ sản; CN-XD: công nghiệp, xây dựng; DV: dịch vụ; phần còn lại là thuế sản phẩm; đơn vị %):

    a)Tỉ trọng nông – lâm – thuỷ sản của Cam-pu-chia giảm nhiều hơn Việt Nam.

    b)Năm 2023, dịch vụ chiếm tỉ trọng lớn nhất trong GDP của cả hai nước.

    c)Tỉ trọng dịch vụ của Cam-pu-chia giảm 0,5 điểm % trong giai đoạn 2000 – 2023.

    d)Giá trị sản xuất nông nghiệp của Việt Nam năm 2023 nhỏ hơn năm 2000.

  2. 2
    Vận dụng

    Cho bảng GDP Đông Nam Á (tỉ USD, giá hiện hành):

    a)GDP năm 2020 gấp khoảng 5 lần năm 2000.

    b)Giai đoạn 2000 – 2010 GDP tăng thêm nhiều hơn giai đoạn 2010 – 2020.

    c)GDP tăng đều đặn, mỗi năm tăng đúng 124,3 tỉ USD.

    d)Để thể hiện quy mô GDP của 4 năm, dùng biểu đồ tròn là thích hợp nhất.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Dựa vào bảng: Lấy năm 2000 = 100 %, GDP năm 2020 bằng bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  2. 2
    Thông hiểu Với bảng trên, GDP năm 2023 gấp bao nhiêu lần năm 2000? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Với bảng trên, GDP giai đoạn 2000 – 2020 tăng bình quân bao nhiêu tỉ USD mỗi năm? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  4. 4
    Thông hiểu Dựa vào bảng: Biết GDP Đông Nam Á năm 2023 là 3 812,3 tỉ USD, In-đô-nê-xi-a chiếm bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  5. 5
    Vận dụng Với bảng ở câu trên, GDP/người của Việt Nam năm 2023 là bao nhiêu USD? (làm tròn số nguyên) Đáp số:
  6. 6
    Thông hiểu Dựa vào bảng (NLTS: nông – lâm – thuỷ sản; CN-XD: công nghiệp, xây dựng; DV: dịch vụ; phần còn lại là thuế sản phẩm; đơn vị %): Tỉ trọng nông – lâm – thuỷ sản của Việt Nam giảm bao nhiêu điểm % trong giai đoạn 2000 – 2023? Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I hay hỏi: nước nào mạnh sản phẩm nào (gạo Thái Lan – Việt Nam, cọ dầu In-đô-nê-xi-a – Ma-lai-xi-a, dầu khí Bru-nây, cảng – tài chính Xin-ga-po), xu hướng chuyển dịch cơ cấu, nhân tố phát triển công nghiệp.
  • •Phần II, III hay cho bảng GDP hoặc cơ cấu GDP: tính tốc độ tăng trưởng, gấp mấy lần, mức tăng bình quân, điểm %, GDP/người; ý dễ sai là lẫn "tỉ trọng giảm" với "giá trị giảm".
  • •Nối bài: bài 11 (tự nhiên – dân cư là nền cho nông nghiệp nhiệt đới), bài 13 (ASEAN, AFTA), bài 14 (xuất nhập khẩu, du lịch); Địa lí 12 (cây công nghiệp Tây Nguyên, lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long).
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)