Địa lý lớp 11
Bài 10 · Cơ bản

Thực hành: Viết báo cáo về sự phát triển công nghiệp của Cộng hoà Liên bang Đức

Trình bày được vị thế, các ngành nổi bật và phân bố công nghiệp CHLB Đức; giải thích bằng nhân tố (lao động, khoa học – công nghệ, doanh nghiệp, vị trí, thị trường EU); chọn đúng biểu đồ cho số liệu ô tô, cơ cấu GDP; tính tỉ lệ xuất khẩu, tốc độ tăng trưởng, cán cân để đưa số liệu vào báo cáo.

Ứng với SGK Địa lí 11 (bộ thống nhất): Bài 10

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Vị thế: CHLB Đức (thủ đô Béc-lin, khoảng 83,5 triệu dân) là nền kinh tế lớn nhất EU, GDP thứ ba thế giới (sau Hoa Kỳ, Trung Quốc; vượt Nhật Bản từ 2023), một trong những nước xuất khẩu hàng đầu, xuất siêu lớn (khoảng 209 tỉ euro năm 2023).
  • 2Công nghiệp khoảng một phần tư GDP (công nghiệp và xây dựng 25,6 % năm 2024) — cao hơn nhiều nước phát triển (Pháp, Anh khoảng 17 %). Ngành nổi bật: ô tô (Volkswagen, Mercedes-Benz, BMW), máy móc – thiết bị, hoá chất – dược phẩm (BASF, Bayer), điện – điện tử (Siemens, Bosch); nơi khởi xướng Công nghiệp 4.0.
  • 3Phân bố: vùng Ru-rơ (than, thép xưa — nay chuyển đổi sang dịch vụ, công nghệ, văn hoá); miền Nam — Muy-ních, Stút-gát: ô tô, điện tử, công nghệ cao; Vôn-xbuốc: Volkswagen; Hăm-buốc: cảng, đóng tàu, máy bay; Phrăng-phuốc: tài chính; dọc sông Rai-nơ: hoá chất.
  • 4Vì sao mạnh: lao động tay nghề cao nhờ đào tạo nghề kép, chi nghiên cứu – phát triển hơn 3 % GDP, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ chuyên sâu, vị trí trung tâm châu Âu, giao thông tốt, thị trường chung EU. Thách thức: dân số già – thiếu lao động, giá năng lượng cao, cạnh tranh xe điện; ô tô con làm ra năm 2024 chỉ bằng 79,3 % năm 2000.
  • 5Tính nhanh: tỉ lệ xuất khẩu = xuất khẩu : sản xuất × 100 %; tốc độ tăng trưởng = năm sau : năm gốc × 100 %; giảm bao nhiêu % = (đầu − cuối) : đầu × 100; cán cân = xuất − nhập; giá trị theo tỉ trọng = tổng × % : 100.

👀 Nhìn là hiểu

Xưởng biểu đồ công nghiệp Đức: xem bốn biểu đồ từ cùng một bảng tự vẽ dần (cột ghép ô tô sản xuất – xuất khẩu, hai đường tốc độ rơi sâu năm 2021, hai hình tròn và biểu đồ miền cơ cấu GDP), kéo thanh năm để tự xem; "Chọn biểu đồ" kéo thẻ dạng biểu đồ vào khung theo từ khoá; "Xưởng tính" làm từng bước tỉ lệ xuất khẩu ô tô, cán cân, so sánh tỉ trọng công nghiệp với Pháp, EU.

Bảng số liệu: cơ cấu GDP và ô tô con của CHLB Đức
NămNông, lâm, thuỷ sản
(% GDP)
Công nghiệp, xây dựng
(% GDP)
Dịch vụ
(% GDP)
Thuế sản phẩm trừ trợ cấp
(% GDP)
Ô tô con sản xuất
(triệu chiếc)
Ô tô con xuất khẩu
(triệu chiếc)
2000127,361,7105,133,46
20100,82662,710,55,554,24
20190,825,56310,74,663,49
20210,825,263,610,43,12,37
20240,925,6649,54,073,18

Nguồn: Cơ cấu GDP (% , giá hiện hành): Ngân hàng Thế giới; thuế sản phẩm trừ trợ cấp = 100 − ba khu vực. Ô tô con sản xuất và xuất khẩu: Hiệp hội Công nghiệp ô tô Đức (VDA). Làm tròn.

0246(triệu chiếc)20002010201920212024
  • Ô tô con sản xuất
  • Ô tô con xuất khẩu

Biểu đồ số ô tô con sản xuất và xuất khẩu của CHLB Đức, giai đoạn 2000 – 2024 (triệu chiếc)

Kéo thanh bên dưới để vẽ từng mốc.

2000
2010
2019
2021
2024

💡 Cùng một bảng số liệu, đề khác từ khoá thì dạng biểu đồ khác. Sang 🧩 Chọn biểu đồ để tự chọn.

1 🏭 Vị thế của công nghiệp Đức

Cần nhớ

  • ✦Đức là cường quốc công nghiệp: GDP 2024 khoảng 4 685,6 tỉ USD (thứ ba thế giới), khoảng một phần tư GDP EU.
  • ✦Công nghiệp và xây dựng chiếm 25,6 % GDP (2024), chỉ giảm nhẹ so với 27,3 % (2000) — trong khi nhiều nước phát triển đã "phi công nghiệp hoá" mạnh.
  • ✦Công nghiệp là sức mạnh xuất khẩu: năm 2023 riêng ô tô – phụ tùng (17,0 %), máy móc (14,2 %), hoá chất (8,9 %) đã chiếm khoảng 40 % giá trị xuất khẩu; Đức xuất siêu khoảng 209 tỉ euro.
  • ✦Hàng công nghiệp Đức nổi tiếng chất lượng, độ bền, kĩ thuật cao ("Made in Germany").

Công nghiệp và xây dựng trong GDP năm 2024 (Ngân hàng Thế giới)

Nền kinh tế% GDPGhi chú
Nhật Bản26,8cường quốc công nghiệp châu Á
CHLB Đức25,6cao nhất trong các nước lớn ở EU
EU (27 nước)22,3trung bình khối
Pháp17,2dịch vụ chiếm phần lớn
Anh17,1dịch vụ, tài chính là chủ đạo

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Nước phát triển thì công nghiệp luôn chiếm tỉ trọng rất nhỏ" — sai với Đức: dịch vụ lớn nhất (64,0 %) nhưng công nghiệp vẫn khoảng 14 GDP, gấp 1,5 lần Pháp.
  • ✦"Đức phát triển công nghiệp nhờ giàu khoáng sản" — sai: than Ru-rơ chỉ là nền móng lịch sử; nay Đức nhập phần lớn dầu, khí, quặng. Sức mạnh nằm ở con người, công nghệ, doanh nghiệp.

2 🚗 Ngành nổi bật và phân bố

Ngành – trung tâm – tập đoàn tiêu biểu

NgànhTrung tâmTập đoàn, sản phẩm
Ô tôVôn-xbuốc, Stút-gát, Muy-ních, In-gôn-státVolkswagen, Mercedes-Benz, BMW, Audi, Porsche
Máy móc, thiết bịmiền Nam (Ba-vi-a, Ba-đen – Vuyếc-tem-béc), Ru-rơmáy công cụ, rô-bốt, máy nông nghiệp; nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ
Hoá chất, dược phẩmdọc sông Rai-nơ (Lút-vích-xha-phen, Lơ-vơ-cu-dên), Phrăng-phuốcBASF, Bayer
Điện, điện tửMuy-ních, Stút-gát, Đrét-xđenSiemens, Bosch, chip bán dẫn
Đóng tàu, hàng khôngHăm-buốc, Brê-mencảng biển lớn nhất nước; lắp ráp máy bay Airbus
Truyền thống (than, thép)Ru-rơnhiều mỏ đóng cửa; mỏ than đá cuối cùng đóng năm 2018

Cần nhớ

  • ✦Ru-rơ: trung tâm công nghiệp truyền thống lớn nhất (than đá, luyện kim) — đã chuyển đổi cơ cấu sang dịch vụ, công nghệ, văn hoá; mỏ cũ thành bảo tàng, công viên.
  • ✦Miền Nam (Muy-ních, Stút-gát) vươn lên mạnh nhất: ô tô, điện tử, công nghệ cao — gần các trường đại học, viện nghiên cứu.
  • ✦Công nghiệp 4.0 (khái niệm Đức đưa ra năm 2011): nhà máy thông minh, máy móc kết nối Internet, rô-bốt, dữ liệu lớn.
  • ✦Năng lượng đang chuyển mạnh sang tái tạo (gió, Mặt Trời chiếm khoảng một nửa sản lượng điện); Đức đóng nhà máy điện hạt nhân cuối cùng năm 2023.

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Ru-rơ vẫn chủ yếu khai thác than, luyện thép như xưa" — sai: Ru-rơ đã chuyển đổi; trung tâm năng động nhất nay ở miền Nam.
  • ✦"Muy-ních, Stút-gát nổi bật về khai thác than" — sai: đó là ô tô, điện tử, công nghệ cao.

3 📊 Số liệu ô tô và cơ cấu GDP: chọn biểu đồ, tính toán

Ô tô con của CHLB Đức (triệu chiếc, VDA)

NămSản xuấtXuất khẩuTỉ lệ xuất khẩu
20005,133,4667,4 %
20105,554,2476,4 %
20194,663,4974,9 %
20213,102,3776,5 %
20244,073,1878,1 %

Dạng bài

Chọn biểu đồ cho số liệu công nghiệp Đức

  1. 1 Hai chỉ tiêu cùng đơn vị (ô tô sản xuất, xuất khẩu — triệu chiếc), so sánh từng năm ⇒ cột ghép.
  2. 2 "Tốc độ tăng trưởng", năm gốc = 100 % ⇒ đường (các đường cùng xuất phát từ 100 %).
  3. 3 "Cơ cấu" 1 – 3 năm ⇒ tròn; "chuyển dịch cơ cấu" từ 4 năm ⇒ miền.
  4. 4 Kiểm tra: tên biểu đồ đủ nội dung, phạm vi (CHLB Đức), thời gian, đơn vị ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy "hai chỉ tiêu" liền chọn biểu đồ kết hợp: kết hợp chỉ dùng khi hai chỉ tiêu khác đơn vị; ô tô sản xuất và xuất khẩu cùng đơn vị.

🚗
Làm mẫu

Đề: "Thể hiện tốc độ tăng trưởng số ô tô con sản xuất và xuất khẩu của CHLB Đức giai đoạn 2000 – 2024". Tính giá trị năm 2024 và nhận xét.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Đọc số liệu ô tô

  • ✦Cao nhất khoảng 2010 – 2016 (5,5 – 5,9 triệu chiếc mỗi năm); đáy năm 2021 (3,10 triệu — đại dịch, thiếu chip bán dẫn); 2024 hồi phục lên 4,07 triệu.
  • ✦Khoảng 34 số xe làm ra được xuất khẩu ⇒ ngành ô tô Đức sống nhờ thị trường thế giới.
  • ✦Số xe làm ra trong nước giảm còn vì các hãng Đức mở nhiều nhà máy ở nước ngoài (Trung Quốc, Hoa Kỳ, Đông Âu) — không phải ngành ô tô Đức nhỏ đi bấy nhiêu.

4 🔧 Nguyên nhân và thách thức

Giải thích bằng nhân tố

Nhân tốBiểu hiện ở Đức
Lao độngĐào tạo nghề kép: vừa học lí thuyết ở trường nghề, vừa làm thật tại doanh nghiệp ⇒ thợ lành nghề sát nhu cầu
Khoa học – công nghệChi nghiên cứu – phát triển hơn 3 % GDP; viện nghiên cứu gắn với nhà máy; Công nghiệp 4.0
Doanh nghiệpHàng nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ chuyên sâu, nhiều công ty dẫn đầu thế giới ở một mặt hàng hẹp
Vị trí, hạ tầngTrung tâm châu Âu, giáp 9 nước; đường cao tốc, đường sắt, sông Rai-nơ, cảng Hăm-buốc
Thị trường, chính sáchThị trường chung EU 450 triệu dân, đồng ơ-rô; chính sách hỗ trợ xuất khẩu, đổi mới

Dạng bài

Giải thích một hiện tượng công nghiệp bằng nhân tố

  1. 1 Nêu hiện tượng bằng số liệu (vd. tỉ lệ xuất khẩu ô tô 78,1 %).
  2. 2 Tìm nhân tố phía cung: lao động, công nghệ, doanh nghiệp, vốn.
  3. 3 Tìm nhân tố phía cầu, thị trường và chính sách: EU, thế giới, hiệp định thương mại.
  4. 4 Kiểm tra: có ít nhất một nhân tố kinh tế – xã hội, không chỉ nói "vì Đức giàu" ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Giải thích "vì Đức hết tài nguyên" — ô tô Đức chưa bao giờ dựa vào tài nguyên trong nước.

🧭
Làm mẫu

Vì sao số ô tô con Đức làm ra năm 2021 chỉ còn 3,10 triệu, giảm 33,5 % so với 2019?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Đào tạo nghề kép là học hai nghề cùng lúc" — sai: là vừa học ở trường vừa làm ở doanh nghiệp.
  • ✦"Đức mạnh nhờ nhân công rẻ" — sai: nhân công Đức thuộc loại đắt nhất thế giới; Đức cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ.
  • ✦Thách thức: dân số già, thiếu lao động; giá năng lượng cao (nhất là từ 2022); cạnh tranh xe điện, công nghệ với Trung Quốc, Hoa Kỳ.

5 📝 Dàn ý báo cáo (không chấm)

Năm phần

  • ✦Mở đầu: vị trí, dân số, xếp hạng GDP; vì sao chọn công nghiệp.
  • ✦Vị thế: tỉ trọng trong GDP (25,6 %), trong xuất khẩu (ô tô, máy móc, hoá chất khoảng 40 %) — kèm biểu đồ tròn cơ cấu GDP.
  • ✦Ngành nổi bật: ô tô (cột ghép sản xuất – xuất khẩu), máy móc, hoá chất, điện tử; tên tập đoàn.
  • ✦Phân bố: lược đồ các trung tâm (Ru-rơ, Muy-ních, Stút-gát, Hăm-buốc…).
  • ✦Kết luận: nguyên nhân, thách thức, bài học cho Việt Nam (gắn đào tạo nghề với doanh nghiệp, đầu tư nghiên cứu, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ).

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🏭

Vị thế, ngành, phân bố

  1. 1
    Nhận biết

    Ngành công nghiệp nào là thế mạnh nổi bật nhất của CHLB Đức?

  2. 2
    Nhận biết

    Các thành phố Muy-ních, Stút-gát ở miền Nam nước Đức nổi bật về

  3. 3
    Nhận biết

    Trung tâm công nghiệp nào của Đức gắn với cảng biển lớn nhất nước, đóng tàu và lắp ráp máy bay?

  4. 4
    Thông hiểu

    Vì sao vùng Ru-rơ phải chuyển đổi cơ cấu kinh tế?

📊

Chọn dạng biểu đồ

  1. 1
    Thông hiểu

    Dựa vào bảng: (triệu chiếc, VDA) Để so sánh số ô tô con sản xuất và xuất khẩu của Đức qua các năm, dạng biểu đồ thích hợp nhất là

  2. 2
    Nhận biết

    Thể hiện chuyển dịch cơ cấu GDP theo khu vực kinh tế của Đức qua 5 năm 2000, 2010, 2019, 2021, 2024, dạng biểu đồ thích hợp là

  3. 3
    Thông hiểu

    Dựa vào bảng: (% GDP, Ngân hàng Thế giới) Thể hiện cơ cấu GDP của Đức năm 2000 và năm 2024, dạng biểu đồ thích hợp là

🧮

Tính toán

  1. 1
    Thông hiểu Dựa vào bảng: (triệu chiếc, VDA) Năm 2024, số ô tô con xuất khẩu chiếm bao nhiêu % số sản xuất? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  2. 2
    Thông hiểu Với bảng ở câu trên, số ô tô con sản xuất năm 2024 bằng bao nhiêu % năm 2000? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Với bảng ở câu trên, từ năm 2019 đến năm 2021 số ô tô con sản xuất giảm bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  4. 4
    Thông hiểu Dựa vào bảng: (năm 2023, Destatis) Cán cân xuất nhập khẩu hàng hoá của Đức năm 2023 là tỉ euro.
  5. 5
    Vận dụng Với bảng ở câu trên, ba nhóm hàng ô tô – phụ tùng, máy móc, hoá chất chiếm tổng cộng % giá trị xuất khẩu.
📖

Đọc bảng, giải thích

  1. 1
    Thông hiểu

    Dựa vào bảng: (triệu chiếc, VDA) Nhận xét nào đúng?

  2. 2
    Thông hiểu

    Dựa vào bảng: (% GDP, Ngân hàng Thế giới) Nhận xét nào đúng về cơ cấu GDP của Đức giai đoạn 2000 – 2024?

  3. 3
    Thông hiểu

    Nguyên nhân quan trọng nhất giúp công nghiệp Đức giữ được chất lượng cao là

  4. 4
    Vận dụng

    Việt Nam có thể học hỏi điều gì thiết thực nhất từ công nghiệp Đức?

  5. 5
    Vận dụng

    Số ô tô con Đức sản xuất TRONG NƯỚC năm 2024 thấp hơn năm 2000, nhưng các hãng Đức vẫn thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Giải thích hợp lí nhất là

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Tên biểu đồ đầy đủ cho bảng ô tô con là

  2. 2
    Vận dụng

    Dựa vào bảng: (công nghiệp và xây dựng, % GDP, năm 2024) Nhận xét nào đúng?

  3. 3
    Vận dụng

    Thách thức lớn của công nghiệp Đức hiện nay KHÔNG phải là

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Cho bảng số ô tô con của CHLB Đức: (triệu chiếc, VDA)

    a)Năm 2024, khoảng 78 % số ô tô con làm ra được xuất khẩu.

    b)Số ô tô con sản xuất năm 2024 vượt mức năm 2000.

    c)Từ 2019 đến 2021, số ô tô con sản xuất giảm hơn 30 %.

    d)Để thể hiện tốc độ tăng trưởng hai chỉ tiêu này, dùng biểu đồ tròn là thích hợp nhất.

  2. 2
    Vận dụng

    Cho bảng cơ cấu GDP của CHLB Đức: (% GDP, Ngân hàng Thế giới)

    a)Công nghiệp và xây dựng giảm 1,7 điểm % trong giai đoạn 2000 – 2024.

    b)Dịch vụ luôn chiếm tỉ trọng lớn nhất trong GDP.

    c)Đức là nước nông nghiệp vì nông, lâm, thuỷ sản chiếm gần 10 % GDP.

    d)Tỉ trọng công nghiệp giảm chứng tỏ công nghiệp Đức đã suy yếu, không còn vai trò.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Dựa vào bảng: (triệu chiếc, VDA) Năm 2000, số ô tô con xuất khẩu chiếm bao nhiêu % số sản xuất? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  2. 2
    Thông hiểu Với bảng ở câu trên, số ô tô con xuất khẩu năm 2024 bằng bao nhiêu % năm 2000? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Với bảng ở câu trên, từ năm 2021 đến năm 2024 số ô tô con sản xuất tăng bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  4. 4
    Vận dụng Dựa vào bảng: (năm 2023, Destatis) Giá trị xuất khẩu ô tô và phụ tùng của Đức năm 2023 là bao nhiêu tỉ euro? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
  5. 5
    Thông hiểu Với bảng ở câu trên, cán cân xuất nhập khẩu hàng hoá của Đức năm 2023 là bao nhiêu tỉ euro? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
  6. 6
    Vận dụng Dựa vào bảng: (công nghiệp và xây dựng, % GDP, năm 2024) Tỉ trọng công nghiệp và xây dựng của Đức gấp bao nhiêu lần Pháp? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I hay hỏi: ngành thế mạnh (ô tô, máy móc, hoá chất, điện tử), trung tâm (Ru-rơ chuyển đổi; Muy-ních, Stút-gát công nghệ cao; Hăm-buốc cảng – đóng tàu), nguyên nhân (đào tạo nghề kép, nghiên cứu – phát triển, doanh nghiệp vừa và nhỏ), dạng biểu đồ cho từng loại số liệu.
  • •Phần II hay cho bảng sản lượng ô tô hoặc cơ cấu GDP: ý dễ sai là nhầm "bằng bao nhiêu %" với "giảm bao nhiêu %", coi tỉ trọng công nghiệp giảm nhẹ là suy yếu, chọn biểu đồ kết hợp cho hai chỉ tiêu cùng đơn vị.
  • •Phần III: tỉ lệ xuất khẩu, tốc độ tăng trưởng, % tăng – giảm, cán cân, giá trị theo tỉ trọng, gấp mấy lần. Nối bài: bài 9 (EU — thị trường của công nghiệp Đức); Địa 12 bài 19 (thực hành công nghiệp Việt Nam, cùng cách vẽ, tính); bài 1 (nhóm nước phát triển).
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, dân cư và xã hội khu vực Đông Nam Á