Trao đổi nước và khoáng ở thực vật
Trình bày cây hút nước, khoáng ở rễ rồi đưa lên lá nhờ những động lực nào, giải thích vì sao thoát hơi nước vừa tốn nước vừa bắt buộc, và làm thực hành chứng minh lá thoát hơi nước, mạch gỗ dẫn nước, cây cần khoáng.
Ứng với SGK Sinh học 11 (bộ thống nhất): Bài 2, Bài 3
⚡ Nhớ nhanh
- 1Rễ hút nước qua lông hút theo thẩm thấu (không tốn ATP) vì thế nước giảm dần: đất > rễ > thân > lá > không khí; khoáng vào bằng cả thụ động lẫn chủ động (tốn ATP). Đai Caspary ở nội bì buộc nước, khoáng đi qua màng tế bào nên cây chọn lọc được khoáng.
- 2Mạch gỗ (tế bào chết) chở nước và khoáng đi lên; mạch rây (tế bào sống) chở chất hữu cơ từ lá đi khắp cây. Ba động lực đẩy nước lên cao: lực hút do thoát hơi nước (chính, mạnh nhất), lực liên kết giữ cột nước không đứt, áp suất rễ (yếu nhất, chỉ đủ cho cây thấp).
- 3Thoát hơi nước qua khí khổng (chủ yếu ở mặt dưới lá) làm cây mất khoảng 98 – 99 % lượng nước hút vào, nhưng bắt buộc: mở khí khổng mới lấy được CO₂ để quang hợp và mới có lực hút kéo nước lên. Thiếu nước, khí khổng đóng ⇒ giữ nước nhưng quang hợp giảm.
- 4Khoáng: đa lượng (nitrogen, phosphorus, potassium, calcium, magnesium, sulfur) và vi lượng (iron, manganese, zinc, copper, boron…); thiếu N, Mg thì lá già vàng trước. Bón thừa phân làm dung dịch đất ưu trương, nước bị rút ngược khỏi rễ ⇒ cây héo, "cháy".
- 5Thực hành: giấy cobalt chloride (xanh → hồng khi gặp hơi nước) hồng nhanh hơn ở mặt dưới lá ⇒ khí khổng nhiều ở mặt dưới; cành hoa trắng cắm nước màu ⇒ chấm màu xếp vòng là mạch gỗ; mọi thí nghiệm khoáng phải có bình đối chứng đủ chất.
👀 Nhìn là hiểu
Xem bốn cảnh tự chạy: nước vào lông hút theo dốc thế nước, đi lên mạch gỗ nhờ ba lực, khí khổng mở rồi đóng, cả chặng đất → rễ → thân → lá. Rồi tự làm thực hành 3: áp giấy cobalt chloride lên mặt trên và mặt dưới lá, kéo thẻ "nhiều khí khổng" vào đúng mặt, cắm cành hoa trắng vào cốc nước màu, gắn nhãn "mạch gỗ" lên các chấm màu, rồi chọn lực đẩy nước CHÍNH.
Quanh lông hút có nước trong đất, thế nước −0,3.
1 🌱 Rễ hút nước và khoáng
Cần nhớ
- ✦Vai trò của nước: dung môi hoà tan chất; nguyên liệu của quang hợp; điều hoà nhiệt (thoát hơi nước làm mát lá); tạo sức trương giữ cây cứng cáp. Thiếu nước, cây héo rũ.
- ✦Lông hút là phần kéo dài của tế bào biểu bì rễ, tăng rất mạnh diện tích tiếp xúc với đất. Nước vào tế bào lông hút theo thẩm thấu: dịch tế bào có thế nước thấp hơn dung dịch đất nên nước tự đi vào, không tốn ATP.
- ✦Hai con đường nước qua rễ vào mạch gỗ: gian bào (qua thành tế bào, khoảng giữa các tế bào) và tế bào chất (qua màng, từ tế bào này sang tế bào kia). Tới đai Caspary ở nội bì, con đường gian bào bị chặn nên mọi thứ phải đi qua màng tế bào: rễ chọn lọc được chất đi vào.
- ✦Thế nước (đơn vị MPa) đo khuynh hướng nước chảy: nước đi từ nơi thế nước cao (ít âm) sang nơi thế nước thấp (âm nhiều hơn). Dọc cây thế nước giảm dần: đất > rễ > thân > lá > không khí khô.
Dạng bài
Xác định chiều đi của nước theo thế nước
- 1 Xác định dữ kiện: thế nước ở các vị trí (đơn vị MPa, đều âm).
- 2 So sánh: nước đi từ vị trí có thế nước cao hơn (ít âm hơn) tới vị trí thấp hơn (âm nhiều hơn).
- 3 Chênh lệch giữa hai vị trí = thế nước cao − thế nước thấp (kết quả dương).
- 4 Kiểm tra: đi từ đất tới lá thế nước phải giảm đều, không có chỗ tăng ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng nước đi từ nơi thế nước thấp (âm nhiều) sang nơi cao; hoặc coi −1,5 "lớn hơn" −0,3 vì số 1,5 lớn hơn. Số âm nhiều hơn là thế nước thấp hơn: nước luôn chảy về phía thấp.
Thế nước (MPa, số liệu minh hoạ): đất −0,3; rễ −0,6; thân −1,0; lá −1,5. Nước đi theo chiều nào? Chênh thế nước giữa đất và lá là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải
2 🧵 Dòng đi lên: mạch gỗ, mạch rây và ba động lực
Mạch gỗ và mạch rây
| Mạch gỗ | Mạch rây | |
|---|---|---|
| Chở gì | nước và khoáng | chất hữu cơ (chủ yếu saccharose), amino acid |
| Hướng đi | từ rễ lên lá | từ lá (nguồn) tới nơi dùng, nơi chứa: rễ, quả, củ |
| Tế bào | tế bào đã chết, rỗng ruột | tế bào còn sống (ống rây + tế bào kèm) |
| Động lực | chủ yếu lực hút do thoát hơi nước | chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa nơi nguồn và nơi chứa |
| Thí nghiệm dễ thấy | cành hoa trắng cắm nước màu: mạch gỗ ăn màu | bóc vòng vỏ: chỗ phía trên vết bóc phình ra |
Ba động lực đẩy nước lên cao
| Động lực | Từ đâu | Vai trò | Mạnh yếu |
|---|---|---|---|
| Lực hút của lá (do thoát hơi nước) | nước thoát qua khí khổng làm thế nước ở lá rất thấp, hút cột nước lên | động lực chính, đưa nước lên ngọn cây cao hàng chục mét | mạnh nhất |
| Lực liên kết | các phân tử nước hút nhau và bám vào thành mạch gỗ | giữ cột nước liền, không đứt khi bị kéo | giữ, không đẩy |
| Áp suất rễ | rễ hút liên tục nên đẩy nước từ dưới lên | đủ cho cây thấp; hiện tượng ứa nước ở mép lá buổi sáng | yếu nhất |
Cần nhớ
- ✦Cây không có tim nhưng nước vẫn lên tới ngọn cao hàng chục mét: nhờ ba lực phối hợp, lực hút của lá là chính.
- ✦Mạch gỗ chở nước theo một chiều lên; mạch rây chở chất hữu cơ cả lên lẫn xuống tuỳ nơi cần.
- ✦Ứa nước (giọt nước ở mép lá sáng sớm) xảy ra khi khí khổng đóng, độ ẩm cao: lúc đó lực hút của lá yếu, áp suất rễ đẩy nước ra thành giọt.
3 💨 Thoát hơi nước và khí khổng
Cần nhớ
- ✦Thoát hơi nước chủ yếu qua khí khổng (một phần nhỏ qua lớp cutin). Khí khổng tập trung ở mặt dưới lá, nơi không bị nắng chiếu thẳng nên đỡ mất nước.
- ✦Thoát hơi nước là "tai hoạ tất yếu": cây mất khoảng 98 – 99 % lượng nước hút vào, nhưng bắt buộc vì mở khí khổng mới lấy được CO₂ quang hợp, và chính sự thoát hơi tạo lực hút đưa nước lên cùng làm mát lá.
- ✦Cơ chế đóng mở: hai tế bào khí khổng có thành trong dày, thành ngoài mỏng. Hút nước thì trương lên, thành ngoài cong ra kéo thành trong ⇒ khe mở; mất nước thì xẹp ⇒ khe đóng.
- ✦Khí khổng mở khi đủ nước, có ánh sáng, nồng độ CO₂ trong lá thấp; đóng khi thiếu nước (hạn), tối hoặc CO₂ cao. Đóng thì giữ được nước nhưng CO₂ không vào nên quang hợp giảm.
Khí khổng mở và đóng
| Mở | Đóng | |
|---|---|---|
| Tế bào khí khổng | trương nước, thành ngoài cong | mất nước, xẹp |
| Hơi nước | thoát ra nhiều | thoát ra rất ít |
| CO₂ | vào được lá | không vào |
| Quang hợp | diễn ra bình thường | giảm |
| Khi nào | đủ nước, có sáng | hạn, tối |
Dạng bài
Tính phần trăm nước cây thoát ra
- 1 Xác định dữ kiện: lượng nước hút vào và lượng nước cây giữ lại (dùng cho quang hợp, tạo sinh khối).
- 2 Lượng nước thoát = hút vào − giữ lại.
- 3 Phần trăm thoát = nước thoát / nước hút vào × 100.
- 4 Kiểm tra: thoát + giữ lại = hút vào; phần trăm thoát + phần trăm giữ lại = 100 ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng thoát hơi nước chỉ là mất mát vô ích rồi nghĩ nên đóng khí khổng thường xuyên: đóng thì giữ được nước nhưng ngừng lấy CO₂, quang hợp giảm và cây đói.
Một cây hút 500 mL nước trong ngày, giữ lại 10 mL (số liệu minh hoạ). Cây thoát bao nhiêu phần trăm lượng nước hút vào?
Hướng dẫn giải
4 🧪 Dinh dưỡng khoáng và bón phân
Một số nguyên tố khoáng
| Nguyên tố | Nhóm | Vai trò | Khi thiếu |
|---|---|---|---|
| Nitrogen (N) | đa lượng | thành phần protein, diệp lục | cây còi, lá già vàng trước |
| Phosphorus (P) | đa lượng | thành phần ATP, phát triển rễ | lá tím đỏ, rễ kém phát triển |
| Potassium (K) | đa lượng | điều tiết đóng mở khí khổng, cân bằng nước | mép lá khô cháy |
| Magnesium (Mg) | đa lượng | thành phần diệp lục | lá già vàng giữa các gân, gân vẫn xanh |
| Iron (Fe) | vi lượng | tham gia tổng hợp diệp lục | lá non vàng, gân xanh |
| Boron, zinc, copper, manganese… | vi lượng | thường nằm trong enzyme | cần rất ít nhưng thiếu vẫn hỏng cây |
Cần nhớ
- ✦Hấp thụ khoáng: thụ động (khuếch tán theo chênh nồng độ, không tốn ATP) và chủ động (ngược chênh lệch nồng độ, qua protein vận chuyển, tốn ATP). Vì cần ATP nên đất ngập úng thiếu O₂ làm rễ hút khoáng kém.
- ✦Bón phân hợp lí: đúng loại, đúng lúc, đúng lượng. Bón thừa làm nồng độ dung dịch đất cao hơn dịch tế bào lông hút (đất ưu trương), nước bị rút ngược từ rễ ra đất ⇒ cây héo, "cháy"; còn lãng phí và gây ô nhiễm nguồn nước.
- ✦Nguyên tố đa lượng cây cần nhiều (N, P, K, Ca, Mg, S); vi lượng cần rất ít nhưng không thể thiếu.
Dạng bài
Tính lượng nguyên tố trong phân bón
- 1 Xác định dữ kiện: khối lượng phân và hàm lượng phần trăm nguyên tố.
- 2 Khối lượng nguyên tố = khối lượng phân × hàm lượng / 100.
- 3 Kiểm tra: kết quả nhỏ hơn khối lượng phân, và hàm lượng nhân với khối lượng phân đúng đơn vị ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Nghĩ bón càng nhiều phân cây càng tốt: bón thừa làm đất ưu trương (ví dụ dịch đất 0,40 mol/L cao hơn dịch lông hút 0,30 mol/L), nước bị rút ngược khỏi rễ.
Phân urê chứa 46 % nitrogen theo khối lượng. Bón 50 kg urê cho ruộng thì cung cấp bao nhiêu kg nitrogen? (số liệu minh hoạ)
Hướng dẫn giải
5 🔬 Thực hành: Trao đổi nước và khoáng ở thực vật
Mục đích, mẫu vật, các bước
- ✦Mục đích: chứng minh lá thoát hơi nước và so sánh hai mặt lá; nhìn thấy đường đi của nước trong mạch gỗ; thấy cây thiếu khoáng thì biểu hiện ra sao; biết bố trí đối chứng.
- ✦Thí nghiệm 1 — lá thoát hơi nước: áp hai mảnh giấy cobalt chloride đã sấy khô (màu xanh) lên mặt trên và mặt dưới của cùng một lá còn trên cây, kẹp lại. Giấy gặp hơi nước thì đổi xanh → hồng. Kết quả: giấy mặt dưới hồng nhanh hơn hẳn ⇒ khí khổng nhiều ở mặt dưới. Chỉ làm ở trường, có giáo viên: cobalt chloride gây kích ứng, cầm bằng kẹp, không cầm tay trần.
- ✦Thí nghiệm 2 — đường đi của nước: cắm cành hoa trắng (hoa hồng, hoa cúc) hoặc cây cần tây vào cốc nước pha phẩm màu, sau vài giờ cắt ngang thân: thấy các chấm màu xếp thành vòng là mạch gỗ, cánh hoa cũng ngả màu. Làm được ở nhà có người lớn; cắt lại gốc cành trong nước rồi cắm ngay để bọt khí không bịt mạch.
- ✦Thí nghiệm 3 — vai trò của khoáng: trồng cây trong dung dịch dinh dưỡng, một bình đủ chất, một bình thiếu nitrogen, một bình thiếu magnesium, theo dõi 2 – 3 tuần. Thiếu N: cây còi, lá già vàng; thiếu Mg: lá vàng giữa các gân. Các bình phải giống hệt nhau về ánh sáng, nhiệt độ, thể tích, giống cây, chỉ khác đúng một yếu tố.
- ✦Kết luận chung: khí khổng tập trung ở mặt dưới; mạch gỗ dẫn nước đi lên; mỗi nguyên tố khoáng có vai trò riêng. Không có bình đối chứng đủ chất thì thí nghiệm vô nghĩa.
Thí nghiệm hỏng ở đâu
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Giấy hồng ngay khi chưa áp lên lá | cầm tay trần (mồ hôi), hoặc giấy chưa sấy khô | cầm bằng kẹp; sấy giấy tới khi xanh |
| Cả hai mặt hồng như nhau | kẹp không kín, hơi nước ngoài lọt vào | kẹp kín, ép sát hai mảnh vào lá |
| Nước màu không lên cành hoa | gốc cành bị bọt khí bịt mạch | cắt lại gốc trong nước rồi cắm ngay |
| Cắt thân không thấy chấm màu | cắm chưa đủ lâu hoặc màu nhạt | chờ vài giờ, pha màu đậm hơn |
| Ba bình đều còi như nhau | thiếu sáng hoặc bình quá nhỏ: yếu tố khác chen vào | giữ mọi điều kiện giống hệt, chỉ khác một yếu tố |
| Không biết kết luận thế nào | quên bình đối chứng đủ chất | luôn có bình đối chứng để so |
Dạng bài
Đọc kết quả thí nghiệm và rút kết luận
- 1 Xác định dữ kiện: yếu tố khác nhau giữa các mẫu (mặt lá, bình dinh dưỡng) và số đo (thời gian, chiều cao, tốc độ).
- 2 So sánh số đo với mẫu đối chứng hoặc mẫu so sánh; tính tỉ lệ hoặc chênh lệch.
- 3 Giải thích bằng cơ chế (khí khổng thoát hơi nước, thiếu nguyên tố tạo diệp lục…), rồi viết kết luận một câu.
- 4 Kiểm tra: kết luận chỉ rút ra từ yếu tố đã đổi; các điều kiện khác giống hệt ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Kết luận "mặt trên có nhiều khí khổng vì lá hứng nắng": số liệu cho thấy ngược lại; hoặc quên bình đối chứng đủ chất nên không biết cây còi do thiếu khoáng hay do thiếu sáng.
Giấy cobalt chloride áp mặt trên lá hồng sau 10 phút, áp mặt dưới hồng sau 4 phút (số liệu minh hoạ). Mặt dưới thoát hơi nước nhanh gấp mấy lần mặt trên? Kết luận gì? Trên sim, sau 5 giây giấy mặt trên hồng 39 %, mặt dưới 86 % thì khớp không?
Hướng dẫn giải
6 🌱 Sinh học quanh ta
- ✦🥬 Rau héo cắm nước lại tươi: nước vào qua mạch gỗ làm tế bào trương lên; cắt chéo gốc hoa trước khi cắm giúp nước lên nhiều hơn và tránh bọt khí.
- ✦🌾 Đất mặn ở đồng bằng sông Cửu Long làm cây khó hút nước vì dung dịch đất ưu trương, giống cây bị "cháy" khi bón quá nhiều phân.
- ✦☀️ Trưa nắng cây héo dù đất còn ẩm: lá thoát hơi nước nhanh hơn rễ hút; tối lá tươi lại. Che nắng, tưới buổi sáng sớm hoặc chiều mát giúp cây đỡ mất nước.
- ✦🌿 Bón phân có chừng mực: bón đúng lượng, chia nhiều lần, ưu tiên phân hữu cơ; bón thừa vừa hại cây vừa trôi xuống ao hồ gây ô nhiễm.
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Hỏi "động lực chính đẩy nước lên" ⇒ lực hút của lá do thoát hơi nước; "yếu nhất" ⇒ áp suất rễ; "giữ cột nước không đứt" ⇒ lực liên kết.
- ✦Mạch gỗ: nước, khoáng, đi lên, tế bào chết. Mạch rây: chất hữu cơ, từ lá, tế bào sống.
- ✦Nước đi từ thế nước cao (ít âm) sang thấp (âm nhiều hơn): đất → rễ → thân → lá.
- ✦Giấy cobalt chloride: xanh → hồng khi gặp hơi nước; hồng nhanh = thoát nhiều = nhiều khí khổng; mọi thí nghiệm khoáng cần bình đối chứng đủ chất.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Chọn áp suất rễ làm động lực chính: yếu nhất, chỉ đủ cho cây thấp; động lực chính là lực hút của lá.
- ✦Cho thoát hơi nước là mất mát vô ích: mất 98 % (500 mL hút, giữ 10 mL) nhưng bắt buộc để lấy CO₂ và tạo lực hút.
- ✦Nhầm mạch gỗ với mạch rây: gỗ chở nước, khoáng lên; rây chở đường đi khắp cây.
- ✦Nghĩ bón càng nhiều càng tốt: dịch đất 0,40 mol/L > dịch lông hút 0,30 mol/L ⇒ nước bị rút ngược, cây cháy.
- ✦Cầm giấy cobalt chloride bằng tay trần hoặc dùng giấy chưa sấy khô: giấy hồng sẵn, không đo được.
- ✦Quên bình đối chứng: ba bình đều còi như nhau thì không kết luận được thiếu khoáng hay thiếu sáng.
🧮 Kiểm tra logic
- ✦Thế nước phải giảm đều dọc đường đi (−0,3 → −0,6 → −1,0 → −1,5); nước không chảy ngược lên chỗ thế nước cao.
- ✦Nước thoát + nước giữ = nước hút vào (490 + 10 = 500); phần trăm hai phần cộng bằng 100.
- ✦Khối lượng nguyên tố < khối lượng phân (50 kg urê × 46 % = 23 kg N).
- ✦Thời gian đổi màu càng ngắn thì tốc độ càng lớn: 10 phút so với 4 phút ⇒ gấp 2,5 lần, mặt dưới nhanh hơn.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Rễ hút nước và khoáng
- 1Nhận biết
Bộ phận của rễ hấp thụ phần lớn nước và khoáng từ đất là
- 2Thông hiểu
Nước đi vào tế bào lông hút theo cơ chế
- 3Thông hiểu
Đọc bảng thế nước dọc cây (số liệu minh hoạ): Nhận xét đúng là
- 4Vận dụng Với bảng thế nước ở trên: Chênh lệch thế nước giữa đất và lá là MPa.
Mạch gỗ, mạch rây và ba động lực
- 1Nhận biết
Mạch gỗ vận chuyển
- 2Thông hiểu
Động lực chính đưa nước lên ngọn cây cao hàng chục mét là
- 3Thông hiểu
Vai trò của lực liên kết giữa các phân tử nước và thành mạch gỗ là
- 4Vận dụng
Bóc một vòng vỏ (có mạch rây) quanh thân cây gỗ. Vài tuần sau thấy mép trên vết bóc phình to, cây vẫn xanh, lá chưa héo. Giải thích đúng là
- 5Thông hiểu
Sáng sớm, độ ẩm cao, khí khổng đóng, mép lá cỏ có giọt nước. Hiện tượng ứa nước này chủ yếu do
Thoát hơi nước và khí khổng
- 1Nhận biết
Khí khổng phân bố chủ yếu ở
- 2Thông hiểu
Vì sao nói thoát hơi nước là "tai hoạ tất yếu" của cây?
- 3Vận dụng Một cây hút 500 mL nước trong ngày, giữ lại 10 mL (số liệu minh hoạ). Cây thoát % lượng nước hút vào.
- 4Vận dụng Giấy cobalt chloride áp hai mặt của cùng một lá (số liệu minh hoạ): Nếu tốc độ chuyển hồng tỉ lệ nghịch với thời gian thì mặt dưới thoát hơi nước nhanh gấp lần mặt trên.
- 5Thông hiểu
Khi cây thiếu nước kéo dài, khí khổng đóng lại. Hệ quả đúng là
Dinh dưỡng khoáng và bón phân
- 1Nhận biết
Nhóm nguyên tố nào sau đây đều là nguyên tố đa lượng?
- 2Thông hiểu
Cây lúa còi cọc, lá già vàng trước rồi vàng dần lên lá non. Dấu hiệu này thường do thiếu
- 3Vận dụng Phân urê chứa 46 % nitrogen theo khối lượng (số liệu minh hoạ). Bón 50 kg urê thì cung cấp kg nitrogen.
- 4Vận dụng
Dịch tế bào lông hút có nồng độ chất tan tương đương 0,30 mol/L (số liệu minh hoạ). Dung dịch đất nào sau đây làm rễ không hút được nước, thậm chí mất nước?
Thực hành: nước và khoáng
- 1Nhận biết
Giấy cobalt chloride khô có màu xanh và chuyển sang màu nào khi gặp hơi nước?
- 2Thông hiểu
Giấy cobalt chloride áp mặt dưới lá chuyển hồng nhanh hơn mặt trên. Kết luận đúng là
- 3Vận dụng Cành hoa trắng cắm nước màu, sau 3 giờ màu lên được 12 cm trên thân (số liệu minh hoạ). Tốc độ trung bình là cm mỗi giờ.
- 4Vận dụng
Nhóm học sinh trồng cây trong ba bình (cùng ánh sáng, nhiệt độ, thể tích, giống cây), đo chiều cao sau 3 tuần (số liệu minh hoạ): Vai trò của bình "đủ chất" là
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Phát biểu nào sau đây về dòng nước trong cây là đúng?
- 2Thông hiểu
Bón quá nhiều phân hoá học làm cây héo, "cháy" vì
- 3Vận dụng
Một cây trồng chậu trưa nắng gắt héo rũ dù đất còn ẩm, chiều mát lại tươi. Cách giải thích hợp lí nhất là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Học sinh áp giấy cobalt chloride (đã sấy khô, màu xanh) lên hai mặt của cùng một lá còn trên cây, rồi ghi thời gian giấy chuyển sang hồng (số liệu minh hoạ):
a)Mặt dưới lá thoát hơi nước nhanh hơn mặt trên.
b)Kết quả cho thấy khí khổng tập trung chủ yếu ở mặt trên lá.
c)Giấy phải được sấy khô trước và cầm bằng kẹp để không đổi màu sai.
d)Cầm giấy bằng tay trần cũng được vì mồ hôi tay không ảnh hưởng màu giấy.
- 2Vận dụng
Nhóm học sinh trồng cây trong ba bình dung dịch dinh dưỡng giống hệt nhau về ánh sáng, nhiệt độ, thể tích, giống cây, chỉ khác thành phần; đo chiều cao sau 3 tuần (số liệu minh hoạ):
a)Bình thiếu nitrogen có cây thấp hơn bình đủ chất 12 cm.
b)Bình đủ chất đóng vai trò đối chứng để so sánh.
c)Cây thiếu magnesium còi nhiều hơn cây thiếu nitrogen vì 24 cm lớn hơn 18 cm.
d)Bảng chứng tỏ nitrogen không cần cho cây vì cây thiếu N vẫn sống.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) mạch gỗ gồm các tế bào đã chết; (2) áp suất rễ là động lực chính đưa nước lên ngọn; (3) khí khổng đóng thì quang hợp giảm; (4) nước đi từ nơi thế nước thấp sang nơi thế nước cao; (5) khí khổng chủ yếu ở mặt dưới lá; (6) vi lượng thì không cần cho cây. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Một cây thoát 1 960 mL nước, bằng 98 % lượng nước hút vào (số liệu minh hoạ). Cây hút vào bao nhiêu mL nước? Đáp số:
- 3Vận dụng Cành hoa trắng cao 24 cm cắm nước màu, màu lên với tốc độ 4 cm mỗi giờ (số liệu minh hoạ). Sau bao nhiêu giờ nước màu lên tới ngọn cành? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi vai trò lông hút, phân biệt mạch gỗ – mạch rây, ba động lực đẩy nước lên (động lực chính là lực hút của lá), vì sao thoát hơi nước là "tai hoạ tất yếu" và vai trò khí khổng.
- •Phần II hay cho thí nghiệm giấy cobalt chloride, cành hoa nước màu hoặc bảng cây thiếu khoáng: ý dễ mất điểm là "áp suất rễ là động lực chính", "mặt trên nhiều khí khổng", "bón càng nhiều càng tốt", quên đối chứng.
- •Phần III có thể hỏi số phát biểu đúng, phần trăm nước thoát, tính lượng nguyên tố trong phân bón hoặc thời gian nước màu lên. Nối với Sinh 10: thẩm thấu, vận chuyển qua màng; Sinh 12: hệ sinh thái và chu trình khoáng (nitrogen, phosphorus).
Quang hợp ở thực vật