Mối quan hệ giữa các quá trình sinh lí. Ngành nghề liên quan đến sinh học cơ thể
Giải thích vì sao cơ thể sinh vật là một thể thống nhất (các quá trình sinh lí nối nhau, hỏng một khâu kéo theo cả chuỗi), lần theo chuỗi ở thực vật và động vật, kể được các nhóm ngành nghề liên quan đến sinh học cơ thể, rồi ôn chương 5 và cả sách.
Ứng với SGK Sinh học 11 (bộ thống nhất): Bài 28, Bài 29
⚡ Nhớ nhanh
- 1Cơ thể là một thể thống nhất: các quá trình sinh lí không độc lập; sản phẩm của quá trình này là nguyên liệu hoặc điều kiện của quá trình kia. Hệ thần kinh (nhanh, ngắn) và hệ nội tiết (chậm, kéo dài) phối hợp điều hoà qua liên hệ ngược.
- 2Ở thực vật: hút nước và khoáng ⇒ thoát hơi nước (khí khổng mở) ⇒ CO₂ vào lá ⇒ quang hợp ⇒ hô hấp, sinh trưởng. Thiếu nước ⇒ khí khổng đóng ⇒ CO₂ ít vào ⇒ quang hợp giảm ⇒ sinh trưởng chậm, dù đất đủ phân.
- 3Ở động vật: tiêu hoá lấy chất dinh dưỡng, hô hấp lấy O₂, tuần hoàn chở cả hai tới mọi tế bào, bài tiết loại chất thải. Khi chạy: thở nhanh sâu, tim đập nhanh, máu dồn cho cơ, giảm cho ruột, ra mồ hôi, nước tiểu ít đi.
- 4Ngành nghề: y – dược; nông nghiệp; công nghệ sinh học; môi trường – bảo tồn; cộng thêm giáo dục, dinh dưỡng, huấn luyện thể thao. Phẩm chất chung: trung thực với số liệu, tỉ mỉ, kiên nhẫn, an toàn, đạo đức nghề nghiệp, học suốt đời.
- 5Bẫy: thấy cây còi là bón thêm phân (khâu hỏng có thể là nước); nghĩ các hệ cơ quan hoạt động riêng rẽ; nghĩ chỉ có bác sĩ mới "làm sinh học" hay chỉ đại học mới vào được các ngành này.
👀 Nhìn là hiểu
Trình diễn 3 cảnh tự chạy: một bạn tăng dần mức chạy và năm hệ cùng đổi (thở, tim, ruột, mồ hôi); cây thiếu nước làm chuỗi hút nước → khí khổng → CO₂ → quang hợp → sinh trưởng đổ lần lượt; so sánh bón thêm phân với tưới nước. Bấm 🎮: kéo thẻ vào đúng hệ khi chạy (có một thẻ bẫy), rồi xếp đúng thứ tự dây chuyền khi cây thiếu nước.
Bạn bắt đầu chạy, mức vận động tăng dần.
nghỉ → chạy: tim 5,25 → 15 L/phút · thở 8 → 60 L/phút
Số trên hình là số minh hoạ của người trưởng thành, không phải số đo của một người cụ thể.
1 🤝 Cơ thể là một thể thống nhất
Cần nhớ
- ✦Thể thống nhất: tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan không hoạt động riêng rẽ. Sản phẩm của quá trình này là nguyên liệu (hoặc điều kiện) của quá trình kia ⇒ hỏng một khâu kéo theo cả chuỗi.
- ✦Điều hoà: hệ thần kinh (xung thần kinh: nhanh, chính xác, tác động ngắn) và hệ nội tiết (hormone qua máu: chậm hơn, rộng, kéo dài) phối hợp, cùng dùng liên hệ ngược để giữ ổn định.
- ✦Ứng dụng: chăm sóc cây phải toàn diện (nước, ánh sáng, khoáng cân đối, đất thoáng); chăm sóc bản thân cần ngủ đủ, ăn đủ, vận động — ba việc không thay thế nhau được.
Khi chạy, các hệ cùng đổi (số liệu minh hoạ)
| Hệ | Lúc nghỉ | Lúc chạy | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Thần kinh, nội tiết | bình thường | giao cảm hưng phấn, tiết adrenaline | báo "cần nhiều năng lượng" cho cả cơ thể |
| Hô hấp | 16 lần × 0,5 L | 40 lần × 1,5 L | cơ cần nhiều O₂, thải nhiều CO₂ |
| Tuần hoàn | 75 lần × 70 mL | 150 lần × 100 mL | chở O₂ và chất dinh dưỡng tới cơ |
| Tiêu hoá | 25 % lưu lượng tim tới ruột | 4 % tới ruột | máu ưu tiên cho cơ vân |
| Bài tiết | mồ hôi ít, nước tiểu bình thường | ra nhiều mồ hôi, nước tiểu ít và đậm | tản nhiệt, giữ nước |
Dạng bài
Tính lưu lượng tim và thông khí phút
- 1 Xác định dữ kiện: nhịp tim (lần/phút), thể tích tâm thu (mL/nhịp); nhịp thở (lần/phút), thể tích mỗi lần thở.
- 2 Lưu lượng tim = nhịp tim × thể tích tâm thu (mL/phút rồi đổi ra L: chia 1 000). Thông khí phút = nhịp thở × thể tích mỗi lần thở.
- 3 Tính cho lúc nghỉ và lúc chạy rồi lấy tỉ số "chạy / nghỉ".
- 4 Kiểm tra: đơn vị (mL → L), thông khí và lưu lượng tim cùng tăng theo nhu cầu O₂ ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi mL sang L (5 250 L/phút) hoặc chỉ nhân nhịp tim mà quên thể tích tâm thu cũng tăng.
Lúc nghỉ một người có nhịp tim 75 lần/phút, thể tích tâm thu 70 mL; lúc chạy là 150 lần/phút và 100 mL (số liệu minh hoạ). Lưu lượng tim tăng bao nhiêu lần?
Hướng dẫn giải
2 🌱 Ở thực vật: năm quá trình nối thành chuỗi
Cần nhớ
- ✦Chuỗi: hút nước và khoáng ⇒ thoát hơi nước (mở khí khổng, tạo lực kéo) ⇒ CO₂ vào lá ⇒ quang hợp (tạo chất hữu cơ, O₂) ⇒ hô hấp (dùng chất hữu cơ tạo ATP) ⇒ sinh trưởng và phát triển.
- ✦Khí khổng là cửa chung: mở thì CO₂ vào được và nước thoát ra; đóng để giữ nước thì quang hợp cũng ngừng. Khoảng 98 % nước cây hút là thoát hơi, chỉ ~ 2 % dùng cho chuyển hoá.
- ✦Hô hấp phụ thuộc quang hợp về chất hữu cơ; hút khoáng chủ động ở rễ phụ thuộc hô hấp (cần ATP) nên đất bí, úng làm rễ thiếu O₂ ⇒ cây vàng lá dù đất có phân.
Dạng bài
Lần theo chuỗi khi một khâu bị hỏng
- 1 Xác định dữ kiện: hiện tượng quan sát được (còi, vàng lá, rụng lá…) và điều kiện môi trường (nắng hạn, úng, thiếu sáng…).
- 2 Tìm khâu gốc (nguyên nhân đầu tiên), rồi đi xuôi chuỗi: mỗi khâu giảm kéo theo khâu sau.
- 3 Chỉ chữa đúng khâu gốc; dồn thêm vào khâu vốn đã đủ không giải quyết được (có khi còn hại).
- 4 Kiểm tra: thứ tự nhân quả đúng (khí khổng đóng rồi CO₂ mới ít, CO₂ ít rồi quang hợp mới giảm) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy cây còi thì bón thêm phân ngay; hoặc cho thoát hơi nước chỉ là "mất nước", cắt bớt lá cho đỡ mất nước mà quên rằng quang hợp cũng giảm theo.
Ruộng ngô đã bón đủ phân nhưng gặp nắng hạn, cây còi cọc. Lá bình thường làm ra 10 g đường mỗi ngày; khi nước thiếu, khí khổng chỉ còn mở 40 % (coi quang hợp tỉ lệ với độ mở, số liệu minh hoạ). Giải thích và tính lượng đường còn lại.
Hướng dẫn giải
3 🫀 Ở động vật: các hệ cơ quan chia việc, cùng một đích
Cần nhớ
- ✦Dây chuyền: tiêu hoá lấy chất dinh dưỡng ⇒ hô hấp lấy O₂ ⇒ tuần hoàn chở cả hai tới mọi tế bào ⇒ tế bào chuyển hoá, tạo ATP, sinh CO₂ và chất thải ⇒ máu chở CO₂ về phổi, chất thải tới thận ⇒ hô hấp, bài tiết thải ra ngoài.
- ✦Tuần hoàn là khâu nối tất cả: tiêu hoá và hô hấp tốt mà máu không tới được tế bào thì vô nghĩa. Tế bào não và cơ tim gần như không dự trữ O₂ nên tắc mạch não, mạch vành gây hậu quả rất nhanh và nặng.
- ✦Vận động: thần kinh và nội tiết báo "cần nhiều năng lượng" ⇒ thở nhanh sâu, tim đập nhanh và mạnh, máu dồn cho cơ vân, mạch ở da giãn và ra mồ hôi tản nhiệt; ruột nhận ít máu hơn nên ăn no rồi chạy ngay dễ đau bụng.
Thần kinh và nội tiết phối hợp
| Hệ thần kinh | Hệ nội tiết | |
|---|---|---|
| Chất truyền tin | xung thần kinh, chất dẫn truyền (acetylcholine…) | hormone theo máu |
| Tốc độ | rất nhanh (mili giây) | chậm hơn (giây tới giờ, ngày) |
| Thời gian tác dụng | ngắn | kéo dài |
| Phạm vi | chính xác, nơi cụ thể | rộng, nhiều cơ quan |
| Ví dụ khi chạy | tim đập nhanh ngay | adrenaline duy trì trạng thái sẵn sàng |
Dạng bài
Tính dòng máu tới một cơ quan
- 1 Xác định dữ kiện: lưu lượng tim (L/phút) và tỉ lệ phần trăm máu tới cơ quan đó.
- 2 Dòng máu tới cơ quan = lưu lượng tim × tỉ lệ (%).
- 3 Tính cho lúc nghỉ và lúc chạy, so sánh số tuyệt đối (L/phút), không chỉ so tỉ lệ %.
- 4 Kiểm tra: tỉ lệ % của một cơ quan giảm vẫn có thể ứng với số tuyệt đối giảm ít hơn, vì tổng lưu lượng đã tăng ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy lưu lượng tim tăng gần 3 lần rồi kết luận máu tới mọi cơ quan đều tăng; thực ra máu được phân phối lại theo nhu cầu.
Lưu lượng tim nghỉ là 5,25 L/phút với 25 % tới ruột; khi chạy là 15 L/phút với 4 % tới ruột (số liệu minh hoạ). Máu tới ruột thay đổi thế nào?
Hướng dẫn giải
4 🧑⚕️ Ngành nghề liên quan đến sinh học cơ thể
Bốn nhóm nghề và bài đã học
| Nhóm | Nghề tiêu biểu | Dùng kiến thức của bài |
|---|---|---|
| Y – dược | bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng, kĩ thuật viên xét nghiệm, hộ sinh | tuần hoàn, hô hấp, miễn dịch, cảm ứng, sinh sản người |
| Nông nghiệp | kĩ sư trồng trọt, chăn nuôi, bác sĩ thú y, nuôi trồng thuỷ sản | trao đổi nước và khoáng, quang hợp, sinh trưởng, sinh sản ở động vật |
| Công nghệ sinh học | nghiên cứu viên, kĩ thuật viên phòng thí nghiệm, nuôi cấy mô, sản xuất vaccine | sinh sản vô tính ở thực vật, miễn dịch |
| Môi trường – bảo tồn | kĩ sư môi trường, kiểm lâm, bảo tồn loài quý hiếm | tập tính, sinh sản, trao đổi chất |
| Ngoài ra | giáo viên sinh học, truyền thông khoa học, chuyên viên dinh dưỡng, huấn luyện viên thể thao | mối quan hệ giữa các quá trình sinh lí |
Cần nhớ
- ✦Phẩm chất chung quan trọng nhất: trung thực với số liệu — một số ghi sai có thể thành chẩn đoán sai, liều thuốc sai, kết luận sai về an toàn thực phẩm. Cùng với đó: tỉ mỉ, kiên nhẫn, an toàn lao động, đạo đức nghề nghiệp (với người bệnh, động vật, cộng đồng).
- ✦Con đường học: học tốt Sinh học cùng Hoá học, Toán; nhiều ngành cần thêm Vật lí, Tin học. Có nhiều bậc: trung cấp, cao đẳng, đại học, sau đại học — chọn theo năng lực và sở thích, không bậc nào "kém hơn".
- ✦Tự đánh giá: thích quan sát cơ thể sống không? chịu được việc lặp lại và đòi hỏi chính xác không? sẵn sàng học suốt đời không (y học, công nghệ sinh học thay đổi rất nhanh)? Trả lời thật với mình quan trọng hơn chọn nghề đang "hot".
5 🔁 Ôn chương 5 và ôn cả sách
Sơ đồ năm chương của sách
| Chương | Chủ đề | Ý then chốt | Nối với chương khác |
|---|---|---|---|
| 1 | Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng | quang hợp, hô hấp, ATP; nước, khoáng; tiêu hoá, hô hấp, tuần hoàn, miễn dịch, bài tiết; cân bằng nội môi | cung cấp năng lượng và vật chất cho mọi chương sau |
| 2 | Cảm ứng | tiếp nhận ⇒ dẫn truyền ⇒ xử lí ⇒ trả lời; hướng động, neuron, synapse, phản xạ, tập tính | cho cơ thể thông tin để điều hoà chương 1, 3, 4 |
| 3 | Sinh trưởng và phát triển | mô phân sinh, hormone thực vật; biến thái ở động vật | cần chất hữu cơ (ch. 1), hormone (ch. 2) |
| 4 | Sinh sản | vô tính và hữu tính; thụ tinh kép; GnRH ⇒ FSH, LH ⇒ hormone sinh dục | tạo thế hệ mới, tiếp tục vòng đời (ch. 3) |
| 5 | Quan hệ giữa các quá trình sinh lí; ngành nghề | cơ thể là thể thống nhất; hỏng một khâu kéo theo cả chuỗi | tổng hợp cả bốn chương |
Sợi chỉ chung của cả sách
- ✦Sinh vật là hệ mở: lấy chất và năng lượng từ môi trường (chương 1), nhận thông tin (chương 2) để điều chỉnh, lớn lên và phát triển (chương 3), rồi sinh sản để duy trì loài (chương 4).
- ✦Ở mọi chương đều gặp liên hệ ngược (đường huyết, testosterone – LH, khí khổng – nước) và ATP là "đồng tiền năng lượng" chung.
- ✦Điểm tương đồng giữa thực vật và động vật: nhận tín hiệu, dùng hormone điều hoà, thế nước / áp suất quyết định dòng chảy; khác nhau chủ yếu ở cấu trúc (mạch gỗ – mạch rây so với tim – mạch máu) và tốc độ điều hoà.
Dạng bài
Lần theo chuỗi xuyên chương
- 1 Xác định dữ kiện: điều kiện môi trường thay đổi và hiện tượng ở cơ thể.
- 2 Gắn mỗi hiện tượng với một chương: trao đổi chất (1), cảm ứng (2), hormone điều hoà sinh trưởng và phát triển (3), sinh sản (4).
- 3 Xếp theo thứ tự tín hiệu ⇒ điều hoà ⇒ trao đổi chất ⇒ kết quả sinh trưởng, sinh sản.
- 4 Kiểm tra: mỗi mũi tên là một quan hệ nhân quả đã học, không nhảy cóc ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Coi cây ngừng lớn ngày hạn là "chết dần"; thực ra là điều hoà thích nghi (tạm ngừng sinh trưởng để giữ nước).
Vào mùa hạn, rễ cây tăng tổng hợp abscisic acid, lá nhỏ lại hoặc rụng, cây ngừng lớn. Hãy nối các hiện tượng thành chuỗi.
Hướng dẫn giải
6 🌏 Sinh học quanh ta
- ✦🌾 Đồng ruộng Việt Nam: tưới tiêu hợp lí, "nắng hạn thì tưới trước rồi mới bón"; ruộng úng sau mưa dài phải tháo nước vì rễ cần O₂ để hô hấp.
- ✦🏃 Khởi động trước khi chạy: để tim, phổi tăng dần nhịp, máu tới cơ rồi mới vận động mạnh; sau bữa ăn no nên nghỉ một lúc trước khi vận động nặng.
- ✦😴 Học và nghỉ: ngủ đủ giúp não hồi phục và củng cố trí nhớ; thức khuya học thêm thường "thêm giờ học nhưng bớt giờ hồi phục".
- ✦🧪 Đi tìm nghề phù hợp: tham quan phòng xét nghiệm, trại giống, bệnh viện hay trạm khuyến nông (có người lớn dẫn đi), hỏi trực tiếp người làm nghề trước khi chọn ngành.
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Gặp "hỏng một khâu": viết chuỗi 5 khâu rồi đi xuôi từ khâu gốc; đáp án đúng thường chọn khâu gốc để chữa (nước, O₂ cho rễ, giấc ngủ…).
- ✦Ở thực vật, hễ nói khí khổng đóng thì nghĩ ngay hai việc cùng xảy ra: giữ nước và CO₂ vào ít.
- ✦Ở động vật, hễ nói vận động thì nghĩ thở nhanh – tim nhanh – máu dồn cho cơ – ruột ít máu – mồ hôi nhiều – nước tiểu ít.
- ✦Câu hỏi nghề: nhớ trung thực với số liệu là phẩm chất chung nhất; trung cấp, cao đẳng cũng vào được nhiều nghề.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Thấy cây còi là bón thêm phân: khâu hỏng có thể là nước (khí khổng đóng) hoặc O₂ cho rễ (úng); bón thêm phân vào đất khô còn làm rễ khó hút nước hơn.
- ✦Cho rằng thoát hơi nước chỉ là "mất mát": nó gắn với kéo nước lên và mở khí khổng cho CO₂ vào.
- ✦Cho rằng khi chạy máu tới mọi cơ quan đều tăng: máu tới ruột giảm, máu tới cơ vân tăng mạnh.
- ✦Quên đổi mL sang L khi tính lưu lượng tim (5 250 mL = 5,25 L).
- ✦Nói hệ thần kinh và hệ nội tiết "làm việc tách rời" hoặc "nội tiết nhanh hơn thần kinh".
- ✦Cho rằng hô hấp có thể thay quang hợp khi thiếu CO₂: hô hấp dùng chất hữu cơ do quang hợp tạo ra.
🧮 Kiểm tra số / logic
- ✦Lưu lượng tim = nhịp tim × thể tích tâm thu; đổi mL → L (chia 1 000). Chu kì tim = 60 / nhịp tim (giây).
- ✦Tỉ lệ % của một cơ quan giảm không có nghĩa tổng lưu lượng giảm: so số tuyệt đối.
- ✦Chuỗi nhân quả phải đúng thứ tự: khí khổng đóng ⇒ CO₂ ít ⇒ quang hợp giảm (không thể đảo).
- ✦Kiểm tra bằng phản ví dụ: nếu bón phân giải quyết được mọi trường hợp còi cọc thì ruộng ngập úng đã không vàng lá.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Cơ thể là một thể thống nhất
- 1Nhận biết
Nói cơ thể sinh vật là một thể thống nhất nghĩa là
- 2Thông hiểu
Phát biểu nào đúng khi so sánh hệ thần kinh và hệ nội tiết?
- 3Thông hiểu
Khi chạy, người ta thở nhanh và sâu hơn chủ yếu vì
- 4Thông hiểu
Sau khi chạy, mặt đỏ và ra nhiều mồ hôi chủ yếu vì
Chuỗi quá trình ở thực vật
- 1Nhận biết
Thứ tự đúng của chuỗi quá trình ở thực vật là
- 2Thông hiểu
Cây thiếu nước thì quang hợp giảm chủ yếu do
- 3Thông hiểu Một cây hút 1 000 mL nước, trong đó 98 % thoát hơi qua khí khổng. Lượng nước còn lại cho chuyển hoá và cấu tạo tế bào là mL.
- 4Vận dụng Một lá bình thường làm ra 10 g đường mỗi ngày. Coi quang hợp tỉ lệ với độ mở khí khổng (số liệu minh hoạ); khi độ mở chỉ còn 40 %, lá làm ra g đường mỗi ngày.
- 5Vận dụng
Thí nghiệm bốn chậu ngô trồng cùng điều kiện ánh sáng (số liệu minh hoạ): Kết luận hợp lí nhất là
Các hệ cơ quan ở động vật
- 1Nhận biết
Hệ cơ quan nối tiêu hoá, hô hấp với mọi tế bào của cơ thể là
- 2Thông hiểu Lúc nghỉ, nhịp tim 75 lần/phút, thể tích tâm thu 70 mL. Lưu lượng tim là L/phút (làm tròn hai chữ số thập phân).
- 3Vận dụng Dùng bảng số liệu: Lưu lượng tim lúc chạy (150 × 100 mL = 15 L/phút) gấp khoảng bao nhiêu lần lúc nghỉ (5,25 L/phút)? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
- 4Thông hiểu
Khi chạy, lượng máu tới ruột giảm vì
- 5Vận dụng
Dùng bảng số liệu: Thông khí phút (nhịp thở × thể tích mỗi lần thở) lúc chạy so với lúc nghỉ gấp
Ngành nghề
- 1Nhận biết
Bác sĩ thú y thuộc nhóm nghề nào?
- 2Thông hiểu
Phẩm chất chung quan trọng nhất của nhóm nghề liên quan đến sinh học cơ thể là
- 3Thông hiểu
Phát biểu nào đúng về con đường học tập vào các nghề này?
- 4Vận dụng
Một bạn thích chăm cây, tỉ mỉ, kiên nhẫn nhưng ngại tiếp xúc nhiều với người bệnh. Hướng nào hợp lí để tìm hiểu?
- 5Thông hiểu
Kiến thức "thụ tinh nhân tạo ở bò" được dùng nhiều nhất trong nghề nào?
Ôn chương 5 và ôn cả sách
- 1Thông hiểu
Ruộng ngô gặp nắng hạn dù đã bón đủ phân. Bón thêm nhiều phân đạm gần như không giúp ích vì
- 2Vận dụng Lưu lượng tim lúc chạy là 15 L/phút, 4 % tới ruột. Lượng máu tới ruột là L/phút.
- 3Vận dụng
Người bị tắc mạch vành (nuôi cơ tim) thường nguy hiểm rất nhanh vì
- 4Thông hiểu
Thức khuya học thêm thường làm kết quả học tập kém đi vì
- 5Vận dụng
Thí nghiệm bốn chậu ngô (số liệu minh hoạ): So với chậu 1, chất khô tăng ở chậu 2 (thiếu nước) giảm khoảng bao nhiêu phần trăm?
- 6Thông hiểu Nhịp tim 150 lần/phút thì chu kì tim là giây (60 chia nhịp tim).
- 7Thông hiểu
Điểm chung xuyên suốt cả sách (trao đổi chất, cảm ứng, sinh trưởng, sinh sản) là
- 8Vận dụng
Vào mùa hạn, rễ cây tăng tổng hợp abscisic acid. Chuỗi nào sau đây hợp lí?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Mối quan hệ nào giữa các quá trình ở thực vật là đúng?
- 2Vận dụng
Ruộng rau bị ngập úng sau mưa dài, lá vàng dù đất giàu khoáng. Giải thích hợp lí là
- 3Thông hiểu
Một học sinh muốn làm công việc chọn giống bò sữa tốt cho trang trại. Nhóm nghề phù hợp nhất để tìm hiểu là
Phần II · Đúng / sai
- 1Vận dụng
Một bạn chạy bền; số liệu lúc nghỉ và lúc chạy (minh hoạ): nhịp tim 75 và 150 lần/phút; thể tích tâm thu 70 và 100 mL; tỉ lệ lưu lượng tim tới ruột 25 % và 4 %.
a)Lưu lượng tim lúc chạy gấp khoảng 3 lần lúc nghỉ.
b)Máu tới ruột tăng vì khi chạy cần tiêu hoá nhiều thức ăn hơn.
c)Thở nhanh và sâu hơn giúp đưa nhiều O₂ hơn cho cơ đang hoạt động.
d)Hệ tuần hoàn thay đổi hoàn toàn độc lập, không chịu sự điều hoà của thần kinh và hormone.
- 2Vận dụng
Ruộng ngô gặp nắng hạn kéo dài: đất khô, khí khổng đóng bớt, ngô còi cọc dù đã bón đủ phân.
a)Khí khổng đóng giúp giảm mất nước nhưng làm quang hợp giảm.
b)Bón thêm thật nhiều phân đạm sẽ giải quyết ngay tình trạng này.
c)Khi khí khổng đóng, CO₂ vào lá ít đi.
d)Quang hợp giảm cũng không ảnh hưởng tới sinh trưởng vì hô hấp vẫn tạo ATP.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) thức khuya làm giảm hiệu quả học tập; (2) hệ nội tiết tác động nhanh hơn hệ thần kinh; (3) tuần hoàn là khâu nối tiêu hoá, hô hấp với mọi tế bào; (4) chỉ đại học mới vào được nhóm nghề y – dược, nông nghiệp; (5) khí khổng đóng làm CO₂ vào lá ít đi. Có bao nhiêu phát biểu đúng? Đáp số:
- 2Vận dụng Lúc nghỉ có 20 % lưu lượng tim 5,25 L/phút tới cơ vân; lúc chạy có 80 % lưu lượng tim 15 L/phút tới cơ vân. Dòng máu tới cơ lúc chạy gấp mấy lần lúc nghỉ? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
- 3Vận dụng Ở thí nghiệm bốn chậu ngô, chậu 1 tăng 10 g chất khô, chậu 2 (thiếu nước) tăng 3 g. Chậu 2 giảm bao nhiêu phần trăm so với chậu 1? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi chuỗi quá trình ở thực vật (nước → khí khổng → CO₂ → quang hợp → sinh trưởng), vai trò nối của tuần hoàn, so sánh thần kinh – nội tiết, hoặc phẩm chất và con đường học của các nhóm nghề.
- •Phần II hay có một tình huống (nắng hạn, úng nước, chạy bền, thiếu ngủ) rồi bốn ý hỏi chuỗi nhân quả hoặc chiều thay đổi của từng hệ; ý dễ mất điểm là "bón thêm phân là hết còi" và "máu tới mọi cơ quan đều tăng khi chạy".
- •Phần III có thể hỏi lưu lượng tim, thông khí phút, dòng máu tới một cơ quan hay % thay đổi từ bảng số liệu; nối với Sinh 10 (chuyển hoá năng lượng, ATP, hô hấp tế bào) và Sinh 12 (sinh thái học: dòng năng lượng, vòng vật chất, cân bằng sinh thái).