Khối lượng riêng. Áp suất chất lỏng
Tính khối lượng riêng ρ = m/V, áp suất p = F/S, áp suất trong chất lỏng p = $p_a$ + ρgh và hiệu áp suất Δp = ρgΔh; hiểu vì sao áp suất chỉ phụ thuộc độ sâu, không phụ thuộc hình bình; rồi ôn cả chương VII (định luật Hooke F = k|Δl|).
Ứng với SGK Vật lí 10 (bộ thống nhất): Bài 34
⚡ Nhớ nhanh
- 1Khối lượng riêng ρ = m/V (34.1): khối lượng của một đơn vị thể tích, đơn vị kg/m³; 1 g/cm³ = 1000 kg/m³. ρ phụ thuộc nhiệt độ: nước 999 kg/m³ ở 20 °C, 972 kg/m³ ở 80 °C.
- 2Áp lực F là lực ép vuông góc với mặt bị ép; áp suất p = F/S (34.2), đơn vị pascal: 1 Pa = 1 N/m². Cùng áp lực, diện tích bị ép càng nhỏ thì áp suất càng lớn.
- 3Chất lỏng đứng yên gây áp suất lên mọi vật nhúng trong nó, theo mọi hướng. Ở độ sâu h dưới mặt thoáng: p = + ρgh, = 1,013·10⁵ Pa là áp suất khí quyển; riêng chất lỏng gây ra ρgh.
- 4Áp suất chỉ phụ thuộc độ sâu h và khối lượng riêng ρ, không phụ thuộc hình dạng bình hay lượng chất lỏng. Mọi điểm trong cùng mặt phẳng nằm ngang của chất lỏng đứng yên có cùng áp suất.
- 5Phương trình cơ bản của chất lưu đứng yên (34.3): Δp = ρgΔh, Δh là hiệu độ sâu của hai điểm. Ôn chương VII: lò xo trong giới hạn đàn hồi F = k|Δl|, k tính bằng N/m.
- 6Bẫy: quên cộng pa (ở 5 m, ρgh = 49 kPa nhưng p tuyệt đối = 150,3 kPa), để h bằng cm (35 cm phải đổi 0,35 m), hay tưởng bình rộng hơn thì áp suất ở đáy lớn hơn.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 5 cảnh: ba khối kim loại cùng 100 cm³ cho khối lượng khác nhau (m = ρV), khối 60 N đặt nằm rồi đặt đứng trên cát (1 000 Pa rồi 3 000 Pa), áp kế chìm từ mặt nước xuống 10 m (p = pa + ρgh), ba bình khác hình cùng mực nước 0,30 m có cùng áp suất ở đáy 2 940 Pa, và xăng – nước – thuỷ ngân cùng độ sâu 0,20 m. Rồi tự chơi 3 vòng: kéo thẻ áp suất vào người đứng hai chân, một chân, nằm (thẻ bẫy 441 Pa); vào ba độ sâu của bể nước (thẻ bẫy 19,6 kPa); vào ba bình khác hình (thẻ bẫy 11 760 Pa) — khoảng 9 lượt.
Ba khối kim loại cùng thể tích V = 100 cm³.
1 ⚖️ Khối lượng riêng
Cần nhớ
- ✦Khối lượng riêng của một chất là khối lượng của một đơn vị thể tích chất đó: ρ = m/V (34.1). Từ đó m = ρV và V = m/ρ.
- ✦Đơn vị trong hệ SI là kg/m³; người ta cũng dùng g/cm³. Đổi: 1 g/cm³ = 1000 kg/m³ (vd 7,8 g/cm³ = 7 800 kg/m³).
- ✦Cùng thể tích, chất có ρ lớn hơn thì nặng hơn. Ba khối 100 cm³: chì 1 130 g, đồng 890 g, thép 780 g.
- ✦ρ phụ thuộc nhiệt độ: nung nóng thì vật nở ra, thể tích V tăng còn khối lượng m không đổi nên ρ giảm. Nước: 999 kg/m³ ở 20 °C, 972 kg/m³ ở 80 °C (bảng 34.2).
- ✦Chất khí có ρ rất nhỏ (oxygen 1,43 kg/m³, hydrogen 0,09 kg/m³); chất lỏng và chất rắn thường từ vài trăm đến hàng chục nghìn kg/m³.
Khối lượng riêng một số chất (điều kiện bình thường, bảng 34.1)
| Chất rắn | ρ (kg/m³) | Chất lỏng | ρ (kg/m³) |
|---|---|---|---|
| Chì | 11 300 | Thuỷ ngân | 13 500 |
| Đồng | 8 900 | Nước | 999 |
| Thép | 7 800 | Xăng | 700 |
Dạng bài
Tính khối lượng riêng, khối lượng, thể tích
- 1 Đổi đơn vị: g → kg (÷ 1000), cm³ → m³ (÷ 10⁶); hoặc giữ g và cm³ để ra g/cm³.
- 2 ρ = m/V (hoặc m = ρV, V = m/ρ).
- 3 Đối chiếu bảng 34.1 để đoán chất; ρ ra ở g/cm³ muốn đổi sang kg/m³ thì nhân 1000.
- 4 Thử lại: nhân ngược m = ρV có ra khối lượng ban đầu không; độ lớn có hợp với chất đó không.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi đơn vị: 780100 = 7,8 rồi ghi "7,8 kg/m³" — kém đáp số đúng 1000 lần (7,8 là giá trị theo g/cm³).
Một khối kim loại đặc có khối lượng 780 g và thể tích 100 cm³. Tính khối lượng riêng (theo kg/m³) và đoán đó là kim loại nào.
Hướng dẫn giải
2 👣 Áp lực và áp suất
Cần nhớ
- ✦Áp lực là lực ép có phương vuông góc với mặt bị ép. Cuốn sách nằm trên mặt bàn: mặt bàn đẩy sách lên, sách ép xuống bàn một áp lực có độ lớn đúng bằng trọng lượng P.
- ✦Mặt bị ép nghiêng góc α so với phương ngang thì áp lực chỉ là thành phần vuông góc: F = P·cosα.
- ✦Áp suất là độ lớn áp lực trên một đơn vị diện tích bị ép: p = F/S (34.2). S là diện tích mặt bị ép (phần tiếp xúc), tính bằng m².
- ✦Đơn vị pascal (Pa): 1 Pa = 1 N/m². Giá trị lớn dùng kPa (10³ Pa); 1 kPa = 1000 Pa.
- ✦Cùng áp lực, S nhỏ thì p lớn: dao sắc, đinh nhọn, giày cao gót cắm sâu; xe xích, xe tải nhiều bánh rộng thì p nhỏ nên không lún.
Độ lớn một số áp suất (bảng 34.3)
| Vị trí | p (Pa) |
|---|---|
| Tâm Trái Đất | 4·10¹¹ |
| Đáy biển sâu nhất | 1,1·10⁸ |
| Khí trong lốp ô tô | 4·10⁵ |
| Khí quyển ở mực nước biển | 1·10⁵ |
Dạng bài
Tính áp lực, áp suất, diện tích
- 1 Đổi đơn vị: diện tích sang m² (1 cm² = 10⁻⁴ m²), lực sang N.
- 2 Xác định áp lực F: vật nằm ngang thì F = P = mg; mặt nghiêng thì F = P·cosα.
- 3 p = F/S (hoặc F = pS, S = F/p).
- 4 Thử lại: S giảm thì p phải tăng; đơn vị N/m² = Pa.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy tổng diện tích cả sáu mặt (2 · (0,06 + 0,03 + 0,02) = 0,22 m²) hoặc nhầm mặt tiếp xúc: S chỉ là diện tích mặt chạm cát, p = 600,22 ≈ 273 Pa là sai.
Một khối hộp nặng 60 N có ba kích thước 0,3 m × 0,2 m × 0,1 m đặt trên mặt cát nằm ngang. Tính áp suất lên cát khi hộp nằm trên mặt 0,3 × 0,2 và khi hộp đứng trên mặt 0,2 × 0,1.
Hướng dẫn giải
3 🌊 Áp suất của chất lỏng
Cần nhớ
- ✦Chất lỏng có gây áp suất lên vật nhúng trong nó, và lên cả thành bình, đáy bình. Càng lặn sâu càng thấy tức tai: áp suất tăng theo độ sâu.
- ✦Khác vật rắn (chỉ ép theo phương vuông góc mặt tiếp xúc xuống dưới), áp suất chất lỏng tác dụng lên vật theo mọi hướng: quả cầu thủng nhiều lỗ nhúng trong nước, nước phun ra mọi hướng.
- ✦Khối chất lỏng đứng yên cao h, đáy S: nặng P = ρ·S·h·g nên áp suất do nó gây ra ở đáy là ρgh. Cộng áp suất khí quyển ở mặt thoáng, chất lỏng truyền nguyên vẹn xuống: p = + ρgh.
- ✦ρgh (chỉ riêng chất lỏng) và + ρgh (áp suất tuyệt đối) khác nhau: đọc kĩ đề hỏi "áp suất do nước gây ra" hay "áp suất tại điểm đó". h là độ sâu so với mặt thoáng, tính bằng m.
- ✦Không phụ thuộc hình dạng bình: bình hẹp, bình rộng, bình loe có cùng mực chất lỏng thì áp suất ở đáy bằng nhau, dù lượng chất lỏng khác hẳn.
Dạng bài
Tính áp suất tại một điểm trong chất lỏng
- 1 Đổi đơn vị: độ sâu h sang m, ρ sang kg/m³; g = 9,8 m/s².
- 2 Tính ρgh (áp suất do chất lỏng gây ra).
- 3 Nếu đề hỏi áp suất tại điểm đó (bình hở), cộng : p = + ρgh, = 1,013·10⁵ Pa.
- 4 Thử lại: cứ xuống 10 m nước thì thêm khoảng 10⁵ Pa (≈ 1 pa); độ lớn có hợp không.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên : ghi áp suất tại đáy hồ là 117,6 kPa — nhỏ hơn đáp số đúng 218,9 kPa gần một nửa, vì quên khí quyển đè lên mặt hồ.
Đáy một hồ nước ngọt sâu 12 m. Tính áp suất do nước gây ra và áp suất tại đáy hồ. Cho ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s², = 1,013·10⁵ Pa.
Hướng dẫn giải
4 📐 Phương trình cơ bản của chất lưu đứng yên
Cần nhớ
- ✦Hai điểm M, N trong chất lỏng đứng yên, ở độ sâu h₂ và h₁ (N sâu hơn). Vì pN = + ρgh₁ và pM = + ρgh₂ nên pN − pM = ρg(h₁ − h₂).
- ✦Viết gọn: Δp = ρgΔh (34.3) — phương trình cơ bản của chất lưu đứng yên; Δh là hiệu độ sâu (khoảng cách theo phương thẳng đứng) giữa hai điểm.
- ✦Hai điểm cùng độ sâu (cùng mặt phẳng ngang) thì Δh = 0 ⇒ áp suất bằng nhau, dù ở giữa bình hay sát thành bình.
- ✦Δp chỉ phụ thuộc Δh và ρ, không phụ thuộc lượng chất lỏng: một ống thuỷ tinh rất nhỏ cao 10 m cũng gây ra Δp ≈ 98 kPa ≈ 1 pa như một hồ nước sâu 10 m. Pascal chỉ cần đổ khoảng 1 lít nước vào ống cao 10 m là làm vỡ thùng gỗ đầy nước.
- ✦Thợ lặn sâu phải có thiết bị chuyên dụng vì p tăng khoảng 1 pa cho mỗi 10 m nước, cơ thể không chịu nổi chênh lệch lớn.
Dạng bài
Tính hiệu áp suất giữa hai điểm
- 1 Đổi đơn vị: Δh sang m (cm ÷ 100), ρ sang kg/m³.
- 2 Δh = hiệu hai độ sâu (hoặc khoảng cách thẳng đứng giữa hai điểm).
- 3 Δp = ρgΔh.
- 4 Thử lại: Δp/(ρg) phải trả về Δh; điểm sâu hơn thì áp suất lớn hơn.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi cm sang m: 1000 · 9,8 · 35 = 343 000 Pa, lớn hơn cả pa — vô lí cho hai điểm chỉ cách nhau 35 cm.
Hai điểm M và N trong nước ngọt, N nằm dưới M theo phương thẳng đứng và cách M 35 cm. Tính hiệu áp suất pN − pM. Cho ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s².
Hướng dẫn giải
5 🔁 Ôn chương VII: Biến dạng của vật rắn. Áp suất chất lỏng
Sơ đồ công thức chương VII (bài 33 – 34)
| Nội dung | Công thức | Đơn vị · lưu ý |
|---|---|---|
| Định luật Hooke (lò xo, trong giới hạn đàn hồi) | Fđh = k|Δl|, Δl = l − l₀ | k: N/m (độ cứng); vượt giới hạn đàn hồi thì F không còn tỉ lệ với Δl |
| Khối lượng riêng | ρ = m/V | kg/m³; 1 g/cm³ = 1000 kg/m³ |
| Áp suất | p = F/S | Pa = N/m²; F vuông góc mặt bị ép |
| Áp suất trong chất lỏng | p = + ρgh | h: độ sâu (m); chỉ ρgh do chất lỏng gây ra |
| Chất lưu đứng yên | Δp = ρgΔh | Δh: hiệu độ sâu (m) |
Hai dạng bài của chương
- ✦Lò xo (bài 33): đồ thị F–Δl là đoạn thẳng qua gốc tới giới hạn đàn hồi, độ dốc = k; ra khỏi đoạn thẳng thì không dùng F = k|Δl|. Bài hai trạng thái (treo dưới, đặt trên) cho hai phương trình k|l₁ − l₀| = mg và k|l₂ − l₀| = mg ⇒ tìm l₀ rồi k.
- ✦Áp suất chất lỏng (bài 34): xác định điểm cần tính ở độ sâu h nào, ρ của chất lỏng nào, rồi p = ρgh (hoặc cộng pa); so sánh hai điểm thì dùng Δp = ρgΔh.
- ✦Bài tổng hợp: tính áp lực lên một diện tích ở độ sâu h: F = p·S (nhớ trừ pa nếu hai phía cùng có khí quyển); cột chất lỏng hình trụ có F ở đáy bằng đúng trọng lượng của cột: F = ρgh·S = ρSh·g.
Dạng bài
Giải bài lò xo ở hai trạng thái
- 1 Đổi đơn vị: chiều dài sang m, khối lượng sang kg; ghi g trong đề (g = 10 m/s²).
- 2 Mỗi trạng thái vật nằm cân bằng ⇒ Fđh = P = mg: viết k|l₁ − l₀| = mg và k|l₂ − l₀| = mg.
- 3 Vế trái bằng nhau ⇒ giải l₀ (lò xo bị kéo thì l > l₀, bị nén thì l < l₀); rồi k = mg/|l₁ − l₀|.
- 4 Thử lại: thay l₀, k vào cả hai phương trình đều ra mg.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho l₁ − l₀ = 20 cm (lấy cả chiều dài lò xo làm độ dãn): k = 2,50,2 = 12,5 N/m — sai vì độ dãn là Δl = l − l₀ = 4 cm, không phải l.
Một lò xo đặt thẳng đứng, gắn vật nặng 250 g. Khi vật treo ở dưới, lò xo dài 20 cm; khi vật đặt ở trên, lò xo dài 12 cm. Lấy g = 10 m/s², bỏ qua khối lượng móc, giá đỡ. Tính chiều dài tự nhiên và độ cứng của lò xo.
Hướng dẫn giải
6 🤿 Hiện tượng quanh ta
- ✦🤿 Thợ lặn, tàu ngầm: cứ xuống thêm 10 m nước thì áp suất tăng thêm khoảng một khí quyển. Tàu ngầm lặn sâu có vỏ thép dày; thợ lặn không xuống sâu nếu không có thiết bị chuyên dụng.
- ✦🏞️ Chân đập thuỷ điện dày hơn đỉnh đập: nước càng sâu áp suất càng lớn nên phần đập ở dưới phải chịu lực lớn hơn, phải xây dày hơn.
- ✦👠 Giày cao gót dễ làm hỏng sàn gỗ: người 50 kg đứng trên gót nhỏ 1 cm² có p ≈ 4,9·10⁶ Pa, lớn hơn rất nhiều so với đứng giày đế bệt 200 cm² (p ≈ 2,5·10⁴ Pa).
- ✦🔪 Dao sắc cắt dễ hơn dao cùn: cùng một lực tay, lưỡi mỏng có S nhỏ ⇒ p lớn. Xe xích, xe tăng có bản xích rộng để p nhỏ, không lún đất mềm.
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Nhẩm ρgh bằng nước: 1 m nước ≈ 9,8 kPa ≈ 10 kPa, 10 m ≈ 98 kPa ≈ 1 pa. Chất lỏng nặng gấp k lần nước thì ρgh gấp k lần (thuỷ ngân ≈ 13,5 lần).
- ✦Cùng áp lực: S giảm bao nhiêu lần thì p tăng bấy nhiêu lần (S giảm 3 lần ⇒ p tăng 3 lần).
- ✦Hỏi áp suất ở đáy các bình khác hình đựng cùng chất lỏng: so chiều cao mực chất lỏng, không so diện tích đáy, không so lượng nước.
- ✦Đồ thị p theo h là đường thẳng; độ dốc = ρg, cắt trục p tại pa (nếu là áp suất tuyệt đối).
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Quên cộng pa: tại đáy hồ 12 m ghi 117,6 kPa thay vì 218,9 kPa (khi đề hỏi áp suất tại đáy).
- ✦Để cm, g, cm³ vào công thức: Δh = 35 cm ⇒ Δp phải là 3 430 Pa, không phải 343 000 Pa; 780 g/100 cm³ là 7,8 g/cm³ = 7 800 kg/m³, không phải 7,8 kg/m³.
- ✦Tưởng bình rộng hơn thì áp suất ở đáy lớn hơn: bình rộng gấp 4 vẫn cùng mực 0,30 m ⇒ 2 940 Pa, không phải 11 760 Pa.
- ✦Nhầm áp lực với áp suất: hộp 60 N lên 0,02 m² là 3 000 Pa, không phải 60 Pa; áp lực là N, áp suất là Pa.
- ✦Dùng độ cao của bình thay cho độ sâu của điểm: điểm ở giữa nước cao 0,5 m có h tính từ mặt thoáng xuống chứ không phải từ đáy lên.
- ✦Nói "p tỉ lệ thuận với thể tích chất lỏng": 10 m nước trong ống nhỏ cũng gây p = 98 kPa như trong hồ lớn.
📏 Kiểm tra đơn vị và độ lớn
- ✦p = F/S: N chia m² ra Pa; ρgh: kg/m³ · m/s² · m = N/m² = Pa. Đầu ra thấy N/m hay kg/m² là sai công thức.
- ✦Áp suất khí quyển cỡ 10⁵ Pa; lốp ô tô 4·10⁵ Pa; 10 m nước ≈ 10⁵ Pa. Ra 10⁸ Pa cho hồ vài mét là sai đơn vị (cm hay g).
- ✦Khối lượng riêng chất rắn, lỏng cỡ 10²–10⁴ kg/m³ (nước 10³); ra 7,8 kg/m³ cho một kim loại là quên nhân 1000.
- ✦Nước, g = 9,8: ρgh bằng 9 800 · h (h tính m) — xuống 3 m thì khoảng 29,4 kPa, thay đổi có hợp không.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Khối lượng riêng
- 1Nhận biết
Khối lượng riêng của một chất là
- 2Nhận biết
1 g/cm³ bằng
- 3Thông hiểu Khối thép đặc thể tích 250 cm³ (khối lượng riêng 7 800 kg/m³) có khối lượng kg.
- 4Vận dụng
Đun nóng 2 lít nước từ 20 °C lên 80 °C (khối lượng không đổi). Dựa vào bảng ρ của nước theo nhiệt độ, thể tích nước lúc sau xấp xỉ
Áp lực và áp suất
- 1Nhận biết
Áp suất là đại lượng được đo bằng
- 2Nhận biết
Đơn vị pascal (Pa) bằng
- 3Thông hiểu Hộp có trọng lượng 120 N đặt trên mặt bàn nằm ngang, diện tích mặt tiếp xúc 0,04 m². Áp suất của hộp lên mặt bàn là Pa.
- 4Thông hiểu
Viên gạch nặng 30 N, ba mặt có diện tích 0,01 m²; 0,02 m²; 0,06 m². Áp suất lớn nhất và nhỏ nhất viên gạch có thể gây ra lên mặt bàn lần lượt là
- 5Thông hiểu
Theo bảng áp suất, khí trong lốp ô tô có p = 4·10⁵ Pa, khí quyển ở mực nước biển có p = 1·10⁵ Pa. Áp suất trong lốp xe lớn gấp khí quyển
- 6Vận dụng Cuốn sách nặng 10 N nằm trên mặt phẳng nghiêng góc 30° so với phương ngang, diện tích tiếp xúc 0,05 m². Áp suất sách ép lên mặt phẳng nghiêng là Pa (làm tròn đến hàng đơn vị, cos 30° = 0,866).
Áp suất chất lỏng
- 1Thông hiểu
Hai bình hình trụ đựng cùng nước, mực nước cùng cao 0,4 m; đáy bình A là 10 cm², đáy bình B là 40 cm². So sánh áp suất do nước gây ra ở đáy hai bình.
- 2Thông hiểu Áp suất do nước gây ra tại điểm ở độ sâu 3 m là kPa (ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s²).
- 3Thông hiểu
Áp suất tại đáy một hồ nước sâu 6 m (bình hở), cho ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s², = 1,013·10⁵ Pa, là
- 4Vận dụng
Một áp kế được thả xuống một bể nước, cho các số đo áp suất theo độ sâu: Từ bảng, khối lượng riêng của chất lỏng (g = 9,8 m/s²) là
- 5Vận dụng Thợ lặn chịu áp suất tuyệt đối gấp đôi áp suất khí quyển ở độ sâu khoảng m (làm tròn đến hàng đơn vị; ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s², pa = 1,013·10⁵ Pa).
Phương trình cơ bản của chất lưu đứng yên
- 1Thông hiểu
Hai điểm M và N trong nước, N nằm dưới M theo phương thẳng đứng và cách M 25 cm (ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s²). Hiệu áp suất pN − pM là
- 2Thông hiểu
Hai điểm cùng nằm trên một mặt phẳng nằm ngang trong một chất lỏng đứng yên thì áp suất tại hai điểm đó
- 3Vận dụng Hai điểm trong dầu (ρ = 800 kg/m³) có hiệu áp suất 3 920 Pa. Hai điểm đó cách nhau theo phương thẳng đứng m (g = 9,8 m/s²).
- 4Thông hiểu
Thùng nước hở có hai lỗ nhỏ: lỗ A ở độ sâu 0,4 m và lỗ B ở độ sâu 1,2 m dưới mặt thoáng (g = 9,8 m/s², ρ = 1000 kg/m³). Hiệu áp suất của nước tại hai lỗ là
Ôn chương VII
- 1Thông hiểu
Lò xo có độ cứng 50 N/m treo vật 0,2 kg thẳng đứng, vật nằm cân bằng (g = 10 m/s²). Độ dãn của lò xo là
- 2Thông hiểu Treo vật 0,5 kg vào lò xo có chiều dài tự nhiên 20 cm, k = 100 N/m (g = 10 m/s²). Khi cân bằng, lò xo dài cm.
- 3Vận dụng
Một lò xo được đo lực F và độ biến dạng Δl: Nhận xét nào đúng?
- 4Thông hiểu
Thợ lặn xuống đáy hồ nước ngọt sâu 30 m. Áp suất tại đó (ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s², = 1,013·10⁵ Pa) là
- 5Vận dụng Áp kế đặt ở đáy một bể nước chỉ áp suất tuyệt đối 1,993·10⁵ Pa (pa = 1,013·10⁵ Pa, ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s²). Bể sâu m.
- 6Vận dụng
Bình hình trụ có diện tích đáy 0,02 m² chứa nước cao 0,5 m (ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s²). Áp lực của nước lên đáy bình (chưa tính khí quyển) bằng
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Vật lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Một khối kim loại đặc có khối lượng 1,35 kg và thể tích 500 cm³. Khối lượng riêng của kim loại đó là
- 2Thông hiểu
Áp suất tại điểm sâu 15 m trong hồ nước (bình hở), cho ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s², = 1,013·10⁵ Pa, là
- 3Vận dụng
Một người có khối lượng 50 kg (g = 9,8 m/s²) đứng trên hai chân, diện tích tiếp xúc mỗi chân là 0,0125 m². Khi người đó nhấc một chân lên, áp suất lên mặt đất
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Bể nước hở sâu 4 m, ρ = 1000 kg/m³. Cho g = 9,8 m/s², pa = 1,013·10⁵ Pa.
a)Áp suất do nước gây ra ở đáy bể là 39,2 kPa.
b)Áp suất tuyệt đối ở đáy bể là 140,5 kPa.
c)Tại điểm sâu 2 m, áp suất tuyệt đối bằng một nửa áp suất ở đáy bể.
d)Nếu mở rộng bể sang hai bên gấp đôi (vẫn sâu 4 m) thì áp suất ở đáy bể tăng gấp đôi.
- 2Vận dụng
Thả áp kế xuống một chất lỏng X trong bình hở, ghi áp suất tuyệt đối theo độ sâu: Cho g = 9,8 m/s².
a)Áp suất tăng đều theo độ sâu: mỗi mét tăng khoảng 7,8 kPa.
b)Khối lượng riêng của chất lỏng X khoảng 800 kg/m³.
c)Ở độ sâu 5 m áp suất khoảng 156 kPa.
d)Thay chất lỏng X bằng nước thì áp suất ở độ sâu 2 m nhỏ hơn 117,0 kPa.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Áp suất do nước gây ra ở độ sâu 25 m là bao nhiêu kPa (làm tròn đến hàng đơn vị; ρ = 1000 kg/m³, g = 9,8 m/s²)? Đáp số:
- 2Thông hiểu Áp suất 2 500 Pa tác dụng lên diện tích 0,16 m². Áp lực vuông góc với diện tích đó là bao nhiêu N? Đáp số:
- 3Vận dụng Cột nước cao bao nhiêu cm gây ra cùng áp suất với cột thuỷ ngân cao 5 cm (ρ thuỷ ngân = 13 500 kg/m³, ρ nước = 1000 kg/m³)? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi p = F/S, ρ = m/V với đổi đơn vị (g/cm³ ↔ kg/m³, cm ↔ m), p = pa + ρgh và hiệu áp suất Δp = ρgΔh; hay có câu so sánh áp suất ở đáy các bình khác hình.
- •Phần II hay có một bình/bể kèm bảng áp suất theo độ sâu hoặc tình huống người đứng hai chân – một chân: ý dễ mất điểm là quên pa, nghĩ áp suất ở đáy phụ thuộc diện tích đáy hay lượng nước, nhầm áp lực với áp suất.
- •Phần III có thể hỏi áp suất ở độ sâu cho trước (làm tròn kPa), áp lực F = pS, hoặc so sánh hai chất lỏng; cuối chương: lò xo F = k|Δl| và đồ thị. Nối với Lý 12: áp suất khí p = μkT cũng là áp suất từ va chạm phân tử, cùng đơn vị Pa; và KHTN lớp 8: áp suất chất lỏng, lực đẩy Archimedes.