Ôn tập học kì I
Nhận ra các kiểu văn bản của học kì I (thần thoại, truyện, thơ, nghị luận, sử thi, chèo, tuồng) trong một ngữ liệu lạ, trả lời đủ ý câu "nêu tác dụng", và làm trọn một đề đúng cấu trúc đề thi tốt nghiệp.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Ôn tập HK1
⚡ Nhớ nhanh
- 1Học kì I có 5 bài: truyện — thần thoại, truyền kì, truyện ngắn (B1) · thơ — hai-cư, Đường luật, thơ hiện đại (B2) · nghị luận (B3) · sử thi (B4) · chèo, tuồng (B5).
- 2Nhận kiểu văn bản theo hai bước: nhìn hình thức (dòng thơ, tên vai + làn điệu, lời kể) rồi hỏi nhân vật và mục đích (thần giải thích thế giới, anh hùng của cộng đồng, bảo vệ ý kiến, diễn trên sân khấu).
- 3Truyện: người kể chuyện, điểm nhìn, nhân vật, chi tiết. Thơ: nhân vật trữ tình, hình ảnh, vần, nhịp, đối, thể thơ. Nghị luận: luận đề → luận điểm → lí lẽ, bằng chứng. Sử thi: người anh hùng, lời kể trang trọng, lặp lại, phóng đại.
- 4Tiếng Việt: từ Hán Việt (B1) · lỗi dùng từ, trật tự từ (B2) · mạch lạc, liên kết (B3) · trích dẫn, cước chú, tỉnh lược (B4). Câu "nêu tác dụng" luôn đủ 3 tầng: gọi tên + dẫn chứng → nội dung → biểu đạt.
- 5Văn bản trong đề thi nằm ngoài SGK — thuộc dấu hiệu từng kiểu quan trọng hơn thuộc lòng từng bài.
- 6Đề tốt nghiệp lớp 12: đọc hiểu 4đ (5 câu) · đoạn ~200 chữ 2đ · bài ~600 chữ 4đ — bạn luyện từ bây giờ. Đề cuối kì lớp 10 thường cùng dạng đọc hiểu + viết, ngắn hơn.
🎮 Chơi mà hiểu
Mỗi lần hiện một đoạn rất ngắn: kéo tay cầm ✋ (hoặc chạm rồi chạm ô) vào một trong năm ô Thần thoại · Sử thi · Thơ · Nghị luận · Chèo, tuồng. Đúng thì chữ "tố cáo" thể loại được tô màu kèm dấu hiệu — có hai đoạn bẫy.
Đoạn 1/10 · Học liệu STEAM tự viết để luyện, nhân vật hư cấu
Thuở trời đất còn dính liền, có một nữ thần khổng lồ ngày ngày gánh đá ra biển. Mỗi lần quang gánh đứt, đá rơi xuống thành một hòn đảo. Mồ hôi thần chảy mãi xuống lòng biển, vì thế mà nước biển đến nay vẫn còn mặn.
🌋 Thần thoại
thần tạo, giải thích thế giới
🛡️ Sử thi
anh hùng của cộng đồng
🎵 Thơ
dòng thơ, nhịp, vần
🧠 Nghị luận
ý kiến + lí lẽ
🎭 Chèo, tuồng
tên vai, hát, diễn
Mẹo: nhìn hình thức trước (dòng thơ? tên vai in hoa? số liệu?), rồi hỏi mục đích (kể, gửi cảm xúc, bàn luận, cung cấp thông tin, diễn).
1 🗂️ Các kiểu văn bản của học kì I
Cần nhớ
- ✦Đề thi lấy văn bản ngoài SGK, thuộc mọi thể loại lớp 10–12; câu 1 thường hỏi thể loại, ngôi kể, thể thơ hoặc phương thức biểu đạt.
- ✦Trả lời "xác định thể loại" luôn kèm 1–2 dấu hiệu lấy từ chính văn bản — chỉ ghi tên thể loại dễ mất nửa số điểm.
- ✦Thần thoại và sử thi đều có nhân vật phi thường. Khác nhau ở chỗ: thần thoại kể về thần linh, nguồn gốc thế giới; sử thi kể về người anh hùng của một cộng đồng trong biến cố lớn.
- ✦Một bài bình thơ, bàn về thơ (như "Bản hoà âm ngôn từ trong Tiếng thu của Lưu Trọng Lư" ở Bài 2, hay bài đọc trong phần Ôn tập của SGK) là văn bản nghị luận, không phải văn bản văn học.
- ✦Chèo và tuồng là kịch hát dân gian: có tên vai, làn điệu, chỉ dẫn diễn; tiếng cười nhắm vào thói hư tật xấu.
Bảng tổng hợp: dấu hiệu nhận biết · câu hay hỏi
| Kiểu | Đã học (SGK) | Dấu hiệu nhận biết | Câu đề hay hỏi |
|---|---|---|---|
| 🌋 Thần thoại | "Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới" (Thần thoại Việt Nam); đọc thêm "Tê-đê" (trích Thần thoại Hy Lạp) | Nhân vật là thần, có sức mạnh siêu nhiên, tầm vóc khổng lồ; thời gian phiếm chỉ ("thuở ấy"); giải thích nguồn gốc vũ trụ, muôn loài, phong tục | Nhân vật; chi tiết kì ảo; hiện tượng được giải thích; quan niệm của người xưa |
| 🏯 Truyện truyền kì | "Tản Viên từ Phán sự lục" (Nguyễn Dữ) | Văn xuôi trung đại; đời thực đan với cõi thần, cõi âm; nhân vật chính trực đối mặt cái ác | Chi tiết kì ảo và tác dụng; tính cách nhân vật; thông điệp |
| 📗 Truyện ngắn | "Chữ người tử tù" (Nguyễn Tuân) | Văn xuôi hiện đại, ít nhân vật, xoay quanh một tình huống; người kể, điểm nhìn rõ | Ngôi kể, điểm nhìn; tình huống; chi tiết đặc sắc; chủ đề |
| 🎵 Thơ | Chùm thơ hai-cư Nhật Bản; "Thu hứng" (Đỗ Phủ); "Mùa xuân chín" (Hàn Mặc Tử); đọc thêm "Cánh đồng" (Ngân Hoa) | Ngắt dòng; nhân vật trữ tình; hình ảnh, vần, nhịp. Hai-cư: rất ngắn, có từ chỉ mùa. Đường luật: số câu, số chữ cố định, có đối, có niêm luật | Thể thơ; nhân vật trữ tình; cảm xúc; tác dụng hình ảnh, biện pháp; đối |
| 🧠 Nghị luận | "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia" (Thân Nhân Trung), "Yêu và đồng cảm" (Phong Tử Khải), "Chữ bầu lên nhà thơ" (Lê Đạt); đọc thêm "Thế giới mạng & tôi" (Nguyễn Thị Hậu); bài về thơ của Chu Văn Sơn ở B2 | Văn xuôi nêu ý kiến: luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng; từ nối lập luận; mục đích thuyết phục | Luận đề, luận điểm; cách lập luận; tác dụng bằng chứng; thái độ người viết |
| 🛡️ Sử thi | "Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác" (trích I-li-át – Hô-me-rơ), "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời" (trích Đăm Săn – sử thi Ê-đê); đọc thêm "Ra-ma buộc tội" (trích Ra-ma-ya-na – Van-mi-ki) | Người anh hùng đại diện cộng đồng; biến cố lớn; lời kể trang trọng, chậm rãi; cụm từ khắc hoạ nhân vật lặp lại; so sánh, phóng đại | Vẻ đẹp người anh hùng; tác dụng của lặp lại, phóng đại; ý nghĩa với cộng đồng |
| 🎭 Chèo, tuồng | "Xuý Vân giả dại" (trích chèo Kim Nham), "Huyện đường" (trích tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến); đọc thêm "Hồn thiêng đưa đường" (trích tuồng Sơn Hậu); kèm văn bản thông tin "Múa rối nước – hiện đại soi bóng tiền nhân" (Phạm Thuỳ Dung) | Tên vai, làn điệu hát, chỉ dẫn diễn; chèo có vai chín, vai lệch, vai nữ, vai hề; tuồng dân gian giàu yếu tố hài, châm biếm | Tâm trạng nhân vật qua lời hát; mâu thuẫn gây cười; đối tượng bị phê phán |
Nhân vật là thần, chuyện xảy ra từ thuở sơ khai. Câu hỏi then chốt: câu chuyện giải thích điều gì (vì sao có núi, có biển, có mùa màng…)?
Nhân vật là người anh hùng của một cộng đồng. Lời kể trang trọng, phóng đại, hay lặp lại cụm từ gắn với nhân vật. Câu hỏi then chốt: người anh hùng mang khát vọng gì của cộng đồng?
2 🧭 Gặp văn bản lạ: đọc từng kiểu thế nào
Dạng bài
Đọc một truyện thần thoại, truyền kì
- 1 Nhân vật là ai: thần, người có phép lạ, hay người thường gặp chuyện lạ?
- 2 Gạch các chi tiết kì ảo (hoá thân, mộng, cõi âm, sức mạnh phi thường).
- 3 Hỏi mỗi chi tiết kì ảo làm gì: giải thích thế giới (thần thoại), đề cao người chính trực, trừng trị cái ác (truyền kì).
- 4 Rút ra quan niệm, khát vọng của người xưa.
⚠️ Bẫy hay gặp: Kể lại chi tiết kì ảo rồi dừng. Câu trả lời phải có chữ "chi tiết này giúp… / cho thấy…".
Dạng bài
Đọc một truyện ngắn
- 1 Ai kể, nhìn qua mắt ai: ngôi thứ ba hay thứ nhất, điểm nhìn đặt vào nhân vật nào.
- 2 Tình huống truyện là gì — điều gì đẩy nhân vật vào lựa chọn?
- 3 Nhân vật đổi thay ra sao từ đầu đến cuối.
- 4 Chi tiết nào lặp lại hoặc được tả kĩ — đó thường là chỗ gửi chủ đề.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ ghi "ngôi thứ ba" khi đề hỏi điểm nhìn. Phải nói thêm người kể nhìn qua mắt ai.
Dạng bài
Đọc một bài thơ lạ (hai-cư, Đường luật, hiện đại)
- 1 Nhận thể thơ: đếm dòng, đếm chữ, tìm vần; hai-cư rất ngắn, có từ chỉ mùa; Đường luật có số câu, số chữ cố định và đối.
- 2 Nhân vật trữ tình là ai, cảm xúc chủ đạo là gì (gọi bằng một cụm: nỗi nhớ, nỗi buồn thu…).
- 3 Tìm 2–3 hình ảnh, biện pháp chở cảm xúc ấy; với Đường luật, xem các cặp câu đối.
- 4 Nối hình thức với cảm xúc: nhịp, vần, đối làm cảm xúc lắng hay dồn ra sao.
⚠️ Bẫy hay gặp: Diễn xuôi câu thơ rồi dừng. Phải nói hình ảnh giúp thể hiện cảm xúc, khoảnh khắc gì.
Bài hai-cư tự viết: "Sương sớm trên mái / con mèo khẽ trở mình / một ngày thu đến". Nêu tác dụng của hình ảnh con mèo.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Đọc một văn bản nghị luận
- 1 Tìm luận đề: nhan đề, câu đầu hoặc câu kết.
- 2 Gạch luận điểm: câu mở đoạn, từ đánh dấu (thứ nhất, mặt khác…).
- 3 Xem lí lẽ có chặt, bằng chứng có cụ thể, có thật không; người viết thuyết phục bằng gì (lí lẽ, dẫn chứng, cảm xúc).
- 4 Nêu thái độ người viết và điều bạn đồng tình hay chưa.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chép nguyên một đoạn làm "luận điểm". Luận điểm là một câu khẳng định ngắn, không phải cả đoạn.
Dạng bài
Đọc một đoạn sử thi
- 1 Người anh hùng là ai, đại diện cho cộng đồng nào, làm việc lớn gì.
- 2 Gạch các cụm từ lặp lại, câu so sánh, phóng đại.
- 3 Hỏi các lối nói ấy tôn lên điều gì ở người anh hùng (sức mạnh, lòng dũng cảm, trách nhiệm).
- 4 Cộng đồng đối với người anh hùng thế nào — khát vọng chung được gửi vào đâu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Coi phóng đại là "nói quá cho vui". Trong sử thi, phóng đại là cách tôn vinh người anh hùng và cộng đồng.
Dạng bài
Đọc một trích đoạn chèo, tuồng
- 1 Nhìn tên vai và loại vai (vai chín, vai lệch, vai hề…).
- 2 Đọc chỉ dẫn làn điệu, điệu bộ: chúng thường "tố" tâm trạng hoặc thói xấu của nhân vật.
- 3 Tìm mâu thuẫn: lời ≠ việc, danh ≠ thực, hoặc tâm trạng giằng xé.
- 4 Nêu thái độ của tác giả dân gian: cảm thông, giễu cợt, phê phán.
⚠️ Bẫy hay gặp: Bỏ qua chữ trong ngoặc. Chỉ dẫn diễn là một nửa ý nghĩa của văn bản sân khấu.
3 🔤 Tiếng Việt học kì I: dùng đúng từ, viết mạch lạc, trích đúng
Cần nhớ
- ✦Từ Hán Việt (yếu tố gốc Hán) tạo sắc thái trang trọng, khái quát, cổ kính; dùng sai chỗ thành sáo rỗng hoặc khó hiểu.
- ✦Lỗi dùng từ: lặp từ, dùng sai nghĩa, dùng sai phong cách văn bản. Lỗi trật tự từ: đặt từ sai chỗ làm nghĩa đổi hoặc mơ hồ.
- ✦Mạch lạc: các câu cùng hướng về một chủ đề, sắp xếp hợp lí. Liên kết: dùng đúng phép nối, lặp, thế — từ nối phải đúng quan hệ ý.
- ✦Trích dẫn trực tiếp: nguyên văn, đặt trong ngoặc kép. Trích dẫn gián tiếp: diễn lại ý, không ngoặc kép. Cả hai đều phải ghi rõ nguồn.
- ✦Cước chú: chú thích ở chân trang (giải nghĩa, nguồn). [...]: đánh dấu phần bị tỉnh lược khi trích.
Bảng nhận diện (ví dụ tự soạn)
| Hiện tượng | Dấu hiệu | Ví dụ | Tác dụng / cách sửa |
|---|---|---|---|
| 🈶 Từ Hán Việt | Từ gốc Hán, nghĩa khái quát | "Buổi lễ tưởng niệm diễn ra trang nghiêm." | Sắc thái trang trọng, thành kính, hợp hoàn cảnh nghi lễ |
| ✏️ Dùng từ sai nghĩa | Từ không khớp với ý muốn nói | "Nhà trường tuyên dương những bạn vi phạm nội quy." | Sửa: "nhắc nhở" (tuyên dương = khen ngợi trước tập thể) |
| 🔀 Sai trật tự từ | Một từ đặt sai chỗ, câu hiểu hai cách | "Những quyển sách của thư viện cũ đã được thay." (cũ là sách hay thư viện?) | Sửa: "Những quyển sách cũ của thư viện đã được thay." |
| 🔗 Lỗi liên kết | Từ nối sai quan hệ ý | "Tôi rất thích đọc sách. Tuy nhiên, tối nào tôi cũng đọc một chương." | Sửa: "Vì vậy, tối nào…" (quan hệ nguyên nhân – kết quả) |
| ❝ Trích dẫn, tỉnh lược | Ngoặc kép + nguồn; dấu [...] | Trích một câu của nhà văn, ghi tên sách, năm, trang; bỏ bớt đoạn giữa bằng [...] | Tăng độ tin cậy, tôn trọng tác giả; đoạn trích gọn, tập trung |
Học kì I đã học gì ở từng bài (theo SGK)
| Bài | Thực hành tiếng Việt | Viết |
|---|---|---|
| 1 · Truyện kể | Sử dụng từ Hán Việt | Nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm truyện (chủ đề, nét đặc sắc nghệ thuật) |
| 2 · Thơ | Lỗi dùng từ, lỗi về trật tự từ | Nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ |
| 3 · Nghị luận | Lỗi về mạch lạc và liên kết trong đoạn văn, văn bản | Bài luận thuyết phục người khác từ bỏ một thói quen hay một quan niệm |
| 4 · Sử thi | Sử dụng trích dẫn, cước chú và cách đánh dấu phần bị tỉnh lược | Báo cáo nghiên cứu về một vấn đề |
| 5 · Chèo, tuồng | (không có) | Báo cáo nghiên cứu về một vấn đề văn hoá truyền thống Việt Nam |
Dạng bài
Nêu tác dụng của từ Hán Việt trong câu
- 1 Gọi tên + trích các từ Hán Việt (trong ngoặc kép).
- 2 Nội dung: các từ ấy giúp nói điều gì (sự tôn kính, tính khái quát, không khí xưa).
- 3 Biểu đạt: sắc thái trang trọng, cổ kính, hàm súc; thử thay bằng từ thuần Việt để thấy khác biệt.
- 4 Nếu kịp: thái độ của người viết.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ ghi "từ Hán Việt làm câu văn hay hơn". Phải nói sắc thái gì (trang trọng, tôn kính, cổ kính) và vì sao hợp với hoàn cảnh.
Nêu tác dụng của từ Hán Việt trong câu (tự soạn): "Cả trường dành một phút mặc niệm tưởng nhớ các liệt sĩ."
Hướng dẫn giải
4 📝 Ra phòng thi: đoạn 200 chữ, bài 600 chữ
Dạng bài
Đoạn ~200 chữ phân tích một nhân vật, một chi tiết, một khổ thơ (2 điểm)
- 1 Câu chủ đề nêu đúng nhận định (nhân vật thế nào, chi tiết có ý nghĩa gì, khổ thơ gửi cảm xúc gì).
- 2 2–3 ý, mỗi ý trích từ ngữ trong ngoặc kép rồi bình: nó cho thấy điều gì.
- 3 Một câu về nghệ thuật: điểm nhìn, chi tiết, biện pháp; hoặc thể thơ, nhịp.
- 4 Câu kết khép ý, có thể liên hệ ngắn.
⚠️ Bẫy hay gặp: Kể lại truyện, diễn xuôi thơ. Mỗi câu trích phải đi kèm một câu "điều đó cho thấy…".
Dạng bài
Bài nghị luận xã hội ~600 chữ (4 điểm)
- 1 Mở bài: nêu vấn đề + ý kiến của bạn.
- 2 Giải thích ngắn khái niệm then chốt.
- 3 2–3 luận điểm, mỗi luận điểm: lí lẽ + một dẫn chứng thật, cụ thể.
- 4 Một ý kiến trái chiều + phản bác có chừng mực.
- 5 Bài học, hành động; kết bài.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết rời rạc, nhảy ý — chính lỗi mạch lạc, liên kết của Bài 3. Mỗi đoạn một luận điểm, có từ nối đúng quan hệ ý.
Chia 120 phút (đề tốt nghiệp — luyện từ lớp 10)
- ✦Đọc hiểu: ~35 phút — đọc văn bản hai lượt, lượt hai gạch dấu hiệu thể loại.
- ✦Đoạn 200 chữ: ~25 phút.
- ✦Bài 600 chữ: ~55 phút, có 5 phút lập dàn ý.
- ✦Soát lỗi: 5 phút — soát luôn lỗi dùng từ, trật tự từ vừa học.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Nhận diện kiểu văn bản
- 1Nhận biết
Dấu hiệu nào giúp nhận ra một truyện thần thoại?
- 2Nhận biết
Lời kể trong sử thi thường có đặc điểm nào?
- 3Thông hiểu
Một bài viết chọn từng câu của một bài thơ cổ để bình, rồi khẳng định giá trị của bài thơ. Bài viết ấy thuộc loại nào?
- 4Thông hiểu
Trích đoạn có các vai chín, vai lệch, có vai hề ra trò gây cười, nhân vật thể hiện mình qua làn điệu hát. Đó là:
- 5Thông hiểu
Đúng hay sai?
a)Thần thoại thường gắn với thời gian phiếm chỉ như "thuở ấy", "ngày xưa".
b)Nhân vật chính của sử thi thường là người anh hùng đại diện cho sức mạnh, khát vọng của cộng đồng.
c)Thơ hai-cư thường dài nhiều khổ, kể một câu chuyện trọn vẹn.
d)Đoạn văn nhắc một chuyện thần thoại để rút ra lời khuyên thì vẫn là thần thoại.
- 6Vận dụng
Đề: "Xác định thể loại của văn bản." (đoạn kể chàng dũng sĩ múa khiên, "khiên xoay trên cao, mây dạt sang hai bên", dân làng kéo đến xem). Câu trả lời nào được trọn điểm?
Đọc từng kiểu
- 1Nhận biết
Xếp các bước đọc một đoạn sử thi.
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 2Thông hiểu
Trong bài hai-cư "Sương sớm trên mái / con mèo khẽ trở mình / một ngày thu đến" (tự viết), từ nào là từ chỉ mùa?
- 3Thông hiểu
Trong một bài thơ Đường luật, hai câu "Thuyền ai gác mái neo bờ vắng / Chuông chùa buông tiếng thả đồi xa" (tự viết) dùng phép gì là chính?
- 4Thông hiểu
Truyện trung đại (tự soạn) kể một thư sinh cương trực bị hồn ma kẻ ác kiện xuống âm phủ, cuối cùng thắng kiện. Chi tiết cõi âm có tác dụng chính là gì?
- 5
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Đọc câu sử thi tự viết: "Ca-li-đốt, người có đôi tay rắn như đồng, bước ra khỏi hàng… Ca-li-đốt, người có đôi tay rắn như đồng, gọi tên kẻ thù." Trong 3–5 câu, nêu tác dụng của cụm từ được lặp lại.
0 chữ / tối thiểu 40
Tiếng Việt học kì I
- 1Nhận biết Chọn hai từ Hán Việt.
, .
- 2Nhận biết
"Nhà trường đã tuyên dương những bạn đi học muộn nhiều lần." Câu này mắc lỗi gì?
- 3Thông hiểu
"Những quyển sách của thư viện cũ đã được thay." Sửa thế nào để hết mơ hồ (ý muốn nói sách cũ)?
- 4Thông hiểu
"Bạn Hà học rất chăm. Tuy vậy, bạn đạt giải nhất kì thi học sinh giỏi." Câu thứ hai sai ở đâu?
- 5Thông hiểu
Câu nào là trích dẫn gián tiếp?
- 6Vận dụng
Trong một đoạn trích có dấu [...] ở giữa. Dấu ấy cho biết gì, và người trích cần lưu ý điều gì?
Viết theo đề thi
- 1Nhận biết
Trong đề thi tốt nghiệp, đoạn văn khoảng 200 chữ chiếm bao nhiêu điểm?
- 2Thông hiểu
Đoạn nào trong bài 600 chữ mắc lỗi mạch lạc?
- 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích cảm xúc trong bài thơ tự viết (theo lối tứ tuyệt): "Chiều xuống bên sông khói nhạt nhoà / Cánh cò lẻ bạn lạc về xa / Thuyền ai gác mái neo bờ vắng / Nhớ mẹ, lòng con lại nhớ nhà".
0 chữ / tối thiểu 170
📄 Luyện văn bản mới · kiểu đề tốt nghiệp
Đề Ngữ văn (120 phút) có đọc hiểu 4 điểm trên một văn bản ngoài SGK, một đoạn văn khoảng 200 chữ (2 điểm) và một bài văn khoảng 600 chữ (4 điểm). Văn bản dưới đây không có trong SGK — đúng như phòng thi.
Đề luyện đủ cấu trúc: "Chiếc vòng tay màu bạc"
Chiếc vòng tay màu bạc (truyện ngắn do Học liệu STEAM viết để luyện đọc, nhân vật hư cấu) Vào lớp Mười được ba tuần, Ngân đã thuộc lịch của "hội năm đứa": thứ Bảy uống trà sữa ở quán mới, Chủ nhật chụp ảnh ở phố đi bộ, tối nào cũng phải trả lời tin nhắn nhóm trước mười giờ. Ngân không ghét những thứ ấy. Cô chỉ sợ một buổi sáng đến lớp, bốn đứa kia nói về một chuyện mà cô không có mặt. Tuần này, cả hội đeo chung một kiểu vòng tay màu bạc. Vy giơ cổ tay lên dưới nắng: "Đeo vào mới đúng là người của hội nhé!" Chiếc vòng giá bốn trăm nghìn. Ngân về nhà, đứng rất lâu ở cửa bếp. Mẹ đang nhặt rau muống để sáng mai mang ra chợ, đôi tay thâm đen nhựa rau. – Mẹ ơi, tuần này con phải đóng tiền tài liệu học thêm. Mẹ lau tay vào vạt áo, mở ngăn kéo, đếm từng tờ năm chục, hai chục. Ngân cầm tiền mà thấy nóng ran cả lòng bàn tay. Thứ Bảy, cô đeo chiếc vòng đến quán. Cả hội reo lên, chụp liền mười mấy tấm ảnh. Trong ảnh, năm cổ tay xếp thành hình ngôi sao, năm nụ cười giống nhau đến lạ. Ngân cười theo, nhưng chiếc vòng cứ cấn vào cổ tay, lành lạnh như một lời nói dối. Tối hôm ấy, bức ảnh được hơn ba trăm lượt thích. Ngân nằm nhìn màn hình rất lâu. Cô phóng to, và lần đầu tiên nhận ra mình không nhìn vào ống kính mà nhìn sang cổ tay Vy, như sợ đeo sai cách. Sáng thứ Hai, Ngân tháo chiếc vòng cất vào hộp bút. Giờ ra chơi, cô nói với cả hội rằng tuần này cô không đi phố đi bộ được, phải ở nhà phụ mẹ. Không khí chùng xuống. Vy nhún vai: "Tuỳ cậu." Ngân nghe tim mình đập thình thịch, nhưng lạ thay, cũng thấy nhẹ đi một chút. Chiều tan học, Thư — đứa ít nói nhất hội — đạp xe đuổi theo Ngân đến tận cổng chợ. – Thật ra tớ cũng chẳng thích trà sữa, – Thư nói, mắt nhìn xuống bàn đạp. – Tớ chỉ sợ bị bỏ lại. Hai đứa đứng giữa tiếng rao, tiếng xe máy, rồi bỗng cùng bật cười. Tối ấy, Ngân kể cho mẹ nghe chuyện chiếc vòng. Mẹ im lặng một lúc, rồi chỉ bảo: "Lần sau muốn gì thì nói thật với mẹ. Mình nghèo chứ mình không cần nói dối." Chiếc vòng vẫn nằm trong hộp bút. Thỉnh thoảng Ngân mở ra nhìn, không phải để đeo, mà để nhớ cái buổi tối cô nhận ra mình đang cười bằng nụ cười của người khác.
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định ngôi kể và điểm nhìn của văn bản.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (0,5 điểm). Chỉ ra hai chi tiết cho thấy Ngân chịu áp lực phải giống các bạn trong "hội năm đứa".
0 chữ - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của phép so sánh trong câu: "Ngân cười theo, nhưng chiếc vòng cứ cấn vào cổ tay, lành lạnh như một lời nói dối."
0 chữ / tối thiểu 50 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4 (1,0 điểm). Lời của Thư "Tớ chỉ sợ bị bỏ lại." có ý nghĩa gì trong truyện?
0 chữ / tối thiểu 50 - 5
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 5 (1,0 điểm). Câu kết "…cô nhận ra mình đang cười bằng nụ cười của người khác" gợi cho bạn suy nghĩ gì về việc giữ mình giữa một nhóm bạn? (khoảng 5–7 dòng)
0 chữ / tối thiểu 60 - 6
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Phần viết, câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích sự thay đổi của nhân vật Ngân trong truyện "Chiếc vòng tay màu bạc".
0 chữ / tối thiểu 170 - 7
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Phần viết, câu 2 (4,0 điểm). Viết bài văn khoảng 600 chữ trình bày suy nghĩ của bạn về vấn đề: áp lực đồng trang lứa.
0 chữ / tối thiểu 500
Văn bản mới: đoạn sử thi "Kơ Lang chặn lũ"
Kơ Lang chặn lũ (đoạn văn mô phỏng lối kể sử thi Tây Nguyên, do Học liệu STEAM viết để luyện đọc, nhân vật hư cấu) Mùa mưa năm ấy, nước sông dâng lên ngập bến nước của buôn. Ơ dân làng, các người hãy nghe! Kơ Lang, người có đôi mắt sáng như sao Mai, đứng dậy giữa nhà dài. Chàng vác khiên, chàng cầm giáo, chàng bước một bước qua ba quả đồi. Kơ Lang, người có đôi mắt sáng như sao Mai, tới bờ sông khi nước đang gầm như trăm con voi cùng rống. Chàng cắm giáo xuống lòng sông, giáo chàng thành một hàng cột đá. Chàng xếp đá chặn dòng, đá chàng chất cao hơn ngọn cây pơ-lang. Nước lui về núi, bến nước lại trong. Buôn làng mở hội ba ngày ba đêm. Chiêng đánh không nghỉ, rượu cần uống không cạn. Người già nói: "Có Kơ Lang, buôn ta không còn sợ lũ." Trai gái nói: "Chúng ta sẽ theo chàng mà giữ lấy bến nước."
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1. Văn bản mô phỏng thể loại nào? Chỉ ra hai dấu hiệu.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2. Nêu tác dụng của biện pháp phóng đại trong câu: "Chàng xếp đá chặn dòng, đá chàng chất cao hơn ngọn cây pơ-lang."
0 chữ / tối thiểu 40 - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3. Lời của người già và trai gái ở cuối đoạn cho thấy mối quan hệ giữa người anh hùng và cộng đồng như thế nào?
0 chữ / tối thiểu 40
🎯 Chủ đề này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần đọc hiểu (4 điểm) của đề tốt nghiệp lớp 12 dùng văn bản ngoài SGK, có thể là bất kì kiểu nào bạn học ở học kì I: thần thoại, truyện ngắn, bài thơ, đoạn nghị luận, sử thi, trích đoạn chèo, tuồng. Câu 1 hay hỏi thể loại, ngôi kể, thể thơ (kèm dấu hiệu); câu 3–4 hay hỏi tác dụng của biện pháp, chi tiết — bạn luyện từ bây giờ.
- •Đoạn văn ~200 chữ (2 điểm) thường phân tích một nhân vật, một chi tiết, một khổ thơ ngay trong văn bản đọc hiểu — trích từ ngữ rồi bình, đừng kể lại.
- •Bài văn ~600 chữ (4 điểm) thường là nghị luận xã hội gợi từ văn bản (như áp lực đồng trang lứa, sống thật với mình). Đề luyện "Chiếc vòng tay màu bạc" ở trên đi đủ cả ba phần, đúng cấu trúc thật; văn bản phụ luyện thêm sử thi.
Nguyễn Trãi — "Dành còn để trợ dân này"