Nhận diện thể loại — bắt đầu từ lớp 10
Nhận ra trong một phút thể loại của một văn bản lạ (thần thoại, truyền kì, sử thi, chèo, tuồng, hai-cư, Đường luật, cáo, thông tin…) và trả lời đúng khuôn 5 dạng câu đọc hiểu mà đề tốt nghiệp lớp 12 sẽ hỏi.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Lớp 10–12
⚡ Nhớ nhanh
- 1Lớp 10 là năm bạn gặp nhiều thể loại nhất: thần thoại, truyền kì, truyện ngắn, sử thi, chèo, tuồng, thơ hai-cư, thơ Đường luật, thơ Nôm, cáo, nghị luận, văn bản thông tin, nhật kí. Đề đọc hiểu cuối cấp lấy văn bản ngoài SGK từ chính những thể loại này.
- 2Truyện dân gian, trung đại: thần thoại (thần khổng lồ, giải thích vũ trụ) · truyền kì (kì ảo đan đời thực, viết chữ Hán) · sử thi (người anh hùng của cả cộng đồng, lời kể trang trọng).
- 3Sân khấu dân gian: chèo, tuồng = tên nhân vật trước lời, có hát + nói + chỉ dẫn; chèo có vai hề, tuồng dân gian giàu tiếng cười châm biếm.
- 4Thơ: hai-cư (3 dòng ngắn, có từ chỉ mùa, chộp một khoảnh khắc) · Đường luật (8 câu × 7 chữ, đề – thực – luận – kết, đối ở 2 cặp giữa) · thơ Nôm Nguyễn Trãi (xen câu 6 chữ) · thơ hiện đại.
- 55 dạng câu: (1) thể loại, ngôi kể, thể thơ · (2) chỉ ra chi tiết · (3) tác dụng biện pháp/chi tiết · (4) nội dung, thông điệp · (5) liên hệ, quan điểm.
- 6Đề tốt nghiệp lớp 12: đọc hiểu 4 điểm (~5 câu) + đoạn ~200 chữ 2 điểm + bài ~600 chữ 4 điểm, 120 phút — đề tốt nghiệp hỏi thế này, bạn luyện từ bây giờ.
🎮 Chơi mà hiểu
Sáu thẻ thể loại lớp 10 đang úp khoá. Kéo từng "dấu hiệu hình thức" (3 dòng có từ chỉ mùa, vai hề, cặp câu đối…) vào đúng thẻ — đủ hai dấu hiệu thì thẻ lật mở, hiện tác phẩm lớp 10 và câu đề hay hỏi. Hai dấu hiệu chung (có kì ảo, có vần) phải bỏ vào ô "Chưa đủ để kết luận".
Kéo từng dấu hiệu (hoặc chạm rồi chạm thẻ) — dấu hiệu này là của riêng thể loại nào?
🔒 Thần thoại
🔒 Truyền kì
🔒 Sử thi
🔒 Chèo
🔒 Hai-cư
🔒 Đường luật
🤔 Chưa đủ để kết luận · dấu hiệu nhiều thể loại cùng có
Đã mở 0/6 thẻ
1 🧭 Các thể loại truyện, kịch, nghị luận, thông tin ở lớp 10
Cần nhớ
- ✦Nhìn hình thức trước, nội dung sau: dòng ngắn, có nhịp ⇒ thơ; tên nhân vật đứng đầu lời, có "(hát)", "(nói)" ⇒ chèo, tuồng; có đề mục, bảng, hình ⇒ văn bản thông tin.
- ✦Văn xuôi kể chuyện thì hỏi tiếp: ai là nhân vật chính? Thần khổng lồ làm ra trời đất ⇒ thần thoại. Người anh hùng đánh trận, cả cộng đồng đi theo ⇒ sử thi. Người thường gặp ma quỷ, cõi âm giữa đời thực ⇒ truyền kì.
- ✦Văn xuôi bày tỏ ý kiến thì hỏi: để thuyết phục hay để cung cấp tin? Có luận đề, lí lẽ, bằng chứng ⇒ nghị luận (cáo là nghị luận thời trung đại). Trung tính, nhiều dữ kiện, có nguồn ⇒ thông tin.
- ✦Dòng nguồn cuối văn bản (trích sử thi…, trích chèo…, tập thơ…) nhiều khi đã nói luôn thể loại — đọc nó trước.
- ✦Lớp 11–12 bạn sẽ gặp thêm: tiểu thuyết, truyện thơ, kịch nói (bi kịch, hài kịch), kí và tuỳ bút, thơ trữ tình hiện đại nhiều thể hơn. Cách nhận diện vẫn là: hình thức → nhân vật/mục đích → nguồn.
Bảng nhận diện thể loại lớp 10
| Thể loại | Gặp ở lớp 10 | Dấu hiệu nhận ra | Câu hay bị hỏi |
|---|---|---|---|
| Thần thoại | Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới | Thần có hình dạng khổng lồ, sức siêu nhiên; giải thích nguồn gốc trời đất, muôn loài; thời gian "thuở ấy", mơ hồ | Nhân vật thần, chi tiết phóng đại, quan niệm của người xưa |
| Truyền kì | Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên (Nguyễn Dữ) | Yếu tố kì ảo (hồn ma, cõi âm) đan với đời thực; viết bằng chữ Hán, đọc qua bản dịch | Chi tiết kì ảo và tác dụng, tính cách nhân vật chính |
| Truyện ngắn | Chữ người tử tù, Dưới bóng hoàng lan, Một chuyện đùa nho nhỏ | Một tình huống, ít nhân vật; người kể ngôi 1 hoặc 3; kết gợi mở | Ngôi kể, điểm nhìn, tình huống, chi tiết |
| Sử thi | Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác, Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời | Người anh hùng gắn với vận mệnh cộng đồng; lời kể trang trọng, so sánh phóng đại, lặp lại | Vẻ đẹp người anh hùng, biện pháp phóng đại, lặp |
| Chèo, tuồng | Xuý Vân giả dại (chèo), Huyện đường (tuồng) | Tên nhân vật đứng trước lời; lời hát, lời nói; chỉ dẫn trong ngoặc; vai hề, tiếng cười | Xung đột, lời thoại, vai hề, tiếng cười và ý nghĩa |
| Cáo, nghị luận | Bình Ngô đại cáo, Hiền tài là nguyên khí của quốc gia | Luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng; cáo trung đại thường viết văn biền ngẫu, câu đối nhau | Luận đề, cách lập luận, giọng điệu, thái độ người viết |
| Văn bản thông tin | Phục hồi tầng ozone… (Lê My) | Sapo, đề mục, số liệu, nguồn; kèm hình, bảng, biểu đồ (đa phương thức) | Thông tin chính, tác dụng phương tiện phi ngôn ngữ |
| Nhật kí | Mãi mãi tuổi hai mươi (Nguyễn Văn Thạc) | Ghi theo ngày, người viết xưng "tôi" kể việc thật, nghĩ thật | Cái tôi người viết, cảm xúc, lí tưởng, chi tiết có thật |
Dạng bài
Nhận diện thể loại trong một phút
- 1 Liếc hình thức: dòng thơ? tên nhân vật + "(hát)"? đề mục, bảng? Hay văn xuôi liền mạch?
- 2 Đọc dòng nguồn cuối văn bản.
- 3 Văn xuôi kể chuyện: nhân vật chính là thần, anh hùng cộng đồng, người thường gặp chuyện kì ảo, hay người thường giữa đời thường?
- 4 Ghi thể loại + một dấu hiệu làm căn cứ ra lề đề — dùng lại cho câu 1 và để đoán các câu sau.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy yếu tố kì ảo là ghi ngay "thần thoại". Truyền kì cũng có hồn ma, cõi âm — nhưng nhân vật chính là người thường sống giữa đời thực có tên đất, tên thời; thần thoại thì nhân vật chính là thần, thời gian mơ hồ.
Đoạn: "Thuở ấy trời thấp đến mức người đi cấy phải cúi lom khom. Có một ông thần cao hơn núi, lấy lưng đẩy trời lên, đẩy mãi đến khi trời cao như bây giờ." (đoạn do site viết). Thể loại?
Hướng dẫn giải
2 📏 Thơ lớp 10: hai-cư, Đường luật, thơ Nôm, thơ hiện đại
Cần nhớ
- ✦Thơ hai-cư (Nhật Bản): bản dịch tiếng Việt thường 3 dòng ngắn; có từ chỉ mùa (quý ngữ: chiều thu, hoa đào, tuyết…); chộp một khoảnh khắc, gợi nhiều hơn tả, nhiều khoảng lặng.
- ✦Thơ Đường luật: thất ngôn bát cú (8 câu × 7 chữ) chia đề – thực – luận – kết, hai cặp câu giữa (3–4, 5–6) đối nhau; tứ tuyệt 4 câu. Có vần, niêm, luật bằng trắc.
- ✦Thơ Nôm Nguyễn Trãi: dựa trên khuôn Đường luật nhưng xen câu 6 chữ vào giữa các câu 7 chữ (thất ngôn xen lục ngôn) — một cách Việt hoá thể thơ.
- ✦Thơ hiện đại: đếm số chữ mỗi dòng (năm chữ, bảy chữ, tám chữ) hoặc không đều ⇒ thơ tự do. Đếm ít nhất 3–4 dòng.
- ✦Nhân vật trữ tình là người trực tiếp bộc lộ cảm xúc trong bài thơ; gần với tác giả nhưng không hoàn toàn là tác giả.
Ngắn tối đa, không giải thích: đặt hai hình ảnh cạnh nhau (một cành khô – một cánh quạ – chiều thu) rồi để người đọc tự cảm. Câu hỏi hay gặp: từ chỉ mùa, khoảnh khắc, cảm xúc ẩn sau cảnh.
Chặt chẽ, cân đối: 8 câu × 7 chữ, đề – thực – luận – kết, cặp câu đối. Câu hỏi hay gặp: bố cục, phép đối, hình ảnh ước lệ, tâm trạng nhà thơ.
Dạng bài
Trả lời câu "Xác định thể thơ" (dạng 1)
- 1 Đếm số dòng của bài và số chữ của 3–4 dòng.
- 2 Dò dấu hiệu riêng: từ chỉ mùa (hai-cư)? cặp câu đối ở giữa (Đường luật)? câu 6 chữ chen giữa câu 7 chữ (thơ Nôm)?
- 3 Gọi tên thể + một căn cứ ngắn, 1–2 dòng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi "thơ trung đại" hay "thơ trữ tình" khi đề hỏi thể thơ — đó là thời kì, là loại, không phải thể. Hỏi thể thơ thì trả lời bằng tên thể (hai-cư, thất ngôn bát cú, thơ bảy chữ, tự do…).
Bài thơ 8 câu, câu 1–2 và 5–8 mỗi câu 7 chữ, riêng câu 3, câu 4 chỉ 6 chữ. Xác định thể thơ.
Hướng dẫn giải
3 🧩 5 dạng câu đọc hiểu và khuôn trả lời
Nhận dạng câu hỏi qua động từ lệnh
| Dạng | Lệnh hay gặp | Khuôn trả lời | Dài |
|---|---|---|---|
| 1. Thể loại, ngôi kể, thể thơ | Xác định…, văn bản thuộc thể loại nào… | Thuật ngữ + 1 căn cứ | 1–2 dòng |
| 2. Chi tiết, hình ảnh, từ ngữ | Chỉ ra…, tìm…, liệt kê… | Trích đúng, đủ số lượng, trong ngoặc kép | 1–3 dòng |
| 3. Tác dụng biện pháp, chi tiết | Nêu tác dụng…, phân tích hiệu quả…, vì sao tác giả… | Gọi tên + dẫn chứng → nội dung → biểu đạt (+ thái độ) | 4–6 dòng |
| 4. Nội dung, thông điệp | Nêu nội dung…, văn bản thể hiện quan niệm gì…, hiểu câu… thế nào | Văn bản nói về… qua… ⇒ gửi gắm…; có căn cứ | 3–5 dòng |
| 5. Liên hệ, quan điểm | Bạn có đồng ý…, bài học nào…, điều gì còn ý nghĩa hôm nay… | Quan điểm rõ + 2 lí do + liên hệ bản thân | 5–7 dòng |
Dạng bài
Câu dạng 3: tác dụng trả lời đủ 3 tầng
- 1 Tầng 1 — gọi tên + dẫn chứng: biện pháp gì, ở câu nào (trích trong ngoặc kép).
- 2 Tầng 2 — nội dung: nhờ biện pháp đó, sự vật, nhân vật hiện ra thế nào; nói được điều gì.
- 3 Tầng 3 — biểu đạt: câu văn, câu thơ thêm gì (gợi hình, nhịp, giọng) + thái độ người viết.
⚠️ Bẫy hay gặp: Trả lời mọi câu tác dụng bằng "giúp câu văn sinh động, hấp dẫn". Câu đó đúng với mọi văn bản nên gần như không có điểm — phải nói biện pháp làm rõ điều gì của chính văn bản này.
Một đoạn sử thi tự viết: người anh hùng "múa khiên trên cao thì gió bão nổi, múa khiên dưới thấp thì lốc xoáy cuốn". Nêu tác dụng của biện pháp phóng đại.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Câu dạng 5: nêu quan điểm, liên hệ
- 1 Câu đầu nói thẳng: đồng ý / không đồng ý / đồng ý một phần.
- 2 Lí do 1: dựa vào văn bản (một chi tiết).
- 3 Lí do 2: dựa vào đời sống của bạn (một ví dụ gần, cụ thể).
- 4 Câu kết: điều bạn sẽ làm — xưng "mình", không hô khẩu hiệu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết "em đồng ý vì điều đó rất đúng" rồi dừng. Không có lí do thì câu vận dụng gần như không có điểm; ngược lại, viết thành cả trang thì mất giờ của phần viết.
Đề: "Thần thoại là chuyện hoang đường, người trẻ hôm nay có cần đọc không?"
Hướng dẫn giải
4 ⏱️ Ra phòng thi: đọc hiểu trong ~35 phút
Đề tốt nghiệp hỏi thế này — bạn luyện từ bây giờ
- ✦Đề tốt nghiệp lớp 12 (120 phút): đọc hiểu 4 điểm với văn bản ngoài SGK của bất kì thể loại nào lớp 10–12 · đoạn ~200 chữ 2 điểm · bài ~600 chữ 4 điểm.
- ✦Đề kiểm tra cuối kì lớp 10 thường cùng dạng (đọc hiểu + viết) nhưng ngắn hơn — luyện đúng khuôn 5 dạng câu từ bây giờ là dùng được cả ba năm.
- ✦Chia giờ đọc hiểu: 3 phút đọc câu hỏi trước, khoanh động từ lệnh · 7 phút đọc văn bản, ghi thể loại + căn cứ ra lề · 20 phút trả lời, câu 1–2 gọn, dồn giờ cho 3–5 · 5 phút soát.
- ✦Văn bản cổ (truyền kì, cáo, thơ Đường luật) trong đề thường kèm chú thích từ khó — đọc chú thích trước khi đọc văn bản.
- ✦Phần viết có khung riêng ở trang "Viết đoạn 200 chữ và bài 600 chữ".
Dạng bài
Trình bày bài đọc hiểu để không mất điểm oan
- 1 Ghi "Câu 1.", "Câu 2."… đúng thứ tự, mỗi câu xuống dòng.
- 2 Mở câu bằng chính ý đề hỏi ("Văn bản thuộc thể loại thần thoại, vì…").
- 3 Trích dẫn đặt trong ngoặc kép, đúng từng chữ của văn bản đề.
- 4 Câu hai vế ("chỉ ra… và nêu tác dụng…") trả lời đủ hai vế.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chép lại cả đoạn văn bản thay cho câu trả lời. Người chấm cần thấy bạn hiểu gì, không cần thấy bạn chép lại đề.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Nhận diện thể loại lớp 10
- 1Nhận biết
Truyện kể về một vị thần to lớn tách trời khỏi đất, rồi giải thích vì sao có núi, có biển. Đó là thể loại nào?
- 2Nhận biết
Dấu hiệu cốt lõi của sử thi là gì?
- 3Thông hiểu
Truyện kể một người học trò có thật tên tuổi, quê quán, đốt ngôi đền của một hồn ma tác oai tác quái rồi bị bắt xuống cõi âm đối chất. Thể loại hợp lí nhất?
- 4Thông hiểu
Đúng hay sai về thể loại lớp 10?
a)Chèo, tuồng có cả lời hát lẫn lời nói, kèm chỉ dẫn trong ngoặc.
b)Cáo là một thể thơ trữ tình.
c)Văn bản thông tin đa phương thức kết hợp chữ với hình, bảng, biểu đồ.
d)Có yếu tố kì ảo thì chắc chắn là thần thoại.
- 5Thông hiểu
Trong chèo, vai nào thường gây cười, dám chế giễu cả người có quyền?
- 6Vận dụng
Đoạn: "Ngày 12. Mưa suốt từ sáng. Tôi ngồi bên bếp lửa đọc lại thư mẹ, thấy nhà gần mà xa quá. Mai đơn vị hành quân." Thể loại hợp lí nhất?
Thể thơ lớp 10
- 1Nhận biết
Bài thơ 3 dòng ngắn, có cụm "chiều thu", chỉ tả một cành khô và một con quạ đậu. Đó là thể thơ nào?
- 2Nhận biết Chọn từ chỉ mùa (quý ngữ) trong bài hai-cư tự viết sau.
.
- 3Thông hiểu
Trong bài thất ngôn bát cú Đường luật, những cặp câu nào thường đối nhau?
- 4Thông hiểu
Dấu hiệu hình thức dễ nhận ra nhất của thơ Nôm Nguyễn Trãi là gì?
- 5Thông hiểu
Xếp bố cục bài thất ngôn bát cú Đường luật theo đúng thứ tự.
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
5 dạng câu đọc hiểu
- 1Nhận biết
"Chỉ ra hai chi tiết miêu tả hình dáng khổng lồ của vị thần." Câu này thuộc dạng nào?
- 2Thông hiểu
Câu hỏi nào thuộc dạng 4 (nội dung, thông điệp)?
- 3Vận dụng
Đề: "Nêu tác dụng của phép đối trong hai câu: Ngoài sân lá rụng vàng như nắng / Trong lớp thầy ngồi lặng tựa sương." (câu thơ do site viết). Câu trả lời nào ĐỦ ý nhất?
- 4Thông hiểu
Đúng hay sai về khuôn trả lời?
a)Câu "xác định thể loại" 0,5 điểm chỉ cần tên thể loại + một căn cứ.
b)Câu "chỉ ra" có thể nói chung "có nhiều chi tiết hay", không cần trích.
c)Câu nêu thông điệp phải dựa vào chi tiết của chính văn bản đề.
d)Câu "bạn có đồng ý" nên viết thành một bài văn dài cho chắc điểm.
- 5Thông hiểu Chọn hai động từ lệnh cho biết câu này ở mức vận dụng (cần nêu quan điểm, liên hệ).
. ? .
- 6
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Trả lời câu dạng 5 trong 5–7 dòng: "Có ý kiến cho rằng: chèo, tuồng là nghệ thuật của ông bà, người trẻ không cần xem nữa. Bạn nghĩ sao?"
0 chữ / tối thiểu 60
Ra phòng thi
- 1Nhận biết
Xếp thứ tự làm phần đọc hiểu trong ~35 phút.
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 2Thông hiểu
Đề đọc hiểu cho một đoạn cáo cổ, kèm chú thích 6 từ Hán Việt. Nên làm gì trước?
- 3Vận dụng
Câu 2 (0,5 điểm): "Chỉ ra hai lời của vai hề gây cười trong đoạn chèo." Bài làm nào tốt nhất?
📄 Luyện văn bản mới · kiểu đề tốt nghiệp
Đề Ngữ văn (120 phút) có đọc hiểu 4 điểm trên một văn bản ngoài SGK, một đoạn văn khoảng 200 chữ (2 điểm) và một bài văn khoảng 600 chữ (4 điểm). Văn bản dưới đây không có trong SGK — đúng như phòng thi.
Văn bản mới 1 · Truyện phỏng thần thoại: "Thần Rắc Sao"
Thần Rắc Sao (truyện do Học liệu STEAM viết theo lối kể thần thoại để luyện đọc — không phải thần thoại có thật) Thuở trời đất mới tách đôi, bầu trời đêm còn tối đen như đáy nồi. Người ở dưới đất hễ mặt trời lặn là chỉ biết ngồi im một chỗ, không dám đi đâu, sợ sa xuống vực. Bấy giờ có một nữ thần tên là Rắc Sao. Thần cao đến nỗi đứng giữa đồng bằng mà tóc vướng vào mây, mỗi bước chân đi qua một cánh rừng. Thần thấy người dưới đất khổ vì đêm tối, bèn đi khắp nơi nhặt những hạt lửa còn sót lại sau mỗi lần mặt trời nhóm bếp, bỏ đầy vào chiếc gùi lớn như quả đồi. Đêm ấy, thần trèo lên đỉnh núi cao nhất, vốc từng nắm hạt lửa tung lên trời. Hạt nào bay cao thì bám vào vòm trời thành ngôi sao; hạt nào yếu sức thì rơi xuống, lẫn vào bãi cỏ thành con đom đóm. Thần tung suốt chín đêm liền, hai bàn tay bỏng rộp mà không nghỉ. Đến đêm thứ mười, gùi lửa đã vơi, thần mỏi quá, ngồi tựa mép trời mà ngủ quên. Chiếc gùi nghiêng đi, những hạt lửa nhỏ nhất đổ tràn thành một dải dài vắt ngang bầu trời. Người đời sau gọi dải ấy là sông Ngân. Từ đó, đêm không còn tối đen. Người đi rừng nhìn sao mà tìm đường về, người đi biển nhìn sao mà đoán hướng gió. Mỗi khi thấy một ngôi sao vạch một đường sáng rồi tắt, các cụ bảo nhau: đó là một hạt lửa trượt khỏi tay thần, đang rơi về tìm chiếc gùi cũ.
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm) · Dạng 1. Văn bản được viết theo lối kể của thể loại nào? Nêu một căn cứ.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (0,5 điểm) · Dạng 2. Chỉ ra hai chi tiết miêu tả hình dáng khổng lồ của thần Rắc Sao.
0 chữ - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm) · Dạng 3. Nêu tác dụng của chi tiết: hạt lửa bay cao thành ngôi sao, hạt lửa yếu sức rơi xuống thành con đom đóm.
0 chữ / tối thiểu 50 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4 (1,0 điểm) · Dạng 4. Văn bản thể hiện cách nghĩ nào của "người xưa" về vũ trụ và về các vị thần?
0 chữ / tối thiểu 40 - 5
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 5 (1,0 điểm) · Dạng 5. Khoa học đã giải thích được các vì sao. Theo bạn, người trẻ hôm nay đọc những câu chuyện như thế này còn có ích không? (5–7 dòng)
0 chữ / tối thiểu 60
Văn bản mới 2 · Chùm thơ phỏng hai-cư: "Ba khoảnh khắc"
Ba khoảnh khắc (chùm thơ do Học liệu STEAM viết phỏng thể hai-cư để luyện đọc) 1. Mưa đầu mùa — con kiến tha hạt cơm vội qua bậc thềm. 2. Sân trường vắng một cánh phượng khô đuổi theo gió hè. 3. Đêm đông dài tiếng mõ ai gõ khẽ trăng lạnh mái chùa.
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm) · Dạng 1. Chùm thơ được viết phỏng theo thể thơ nào? Nêu hai dấu hiệu.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (0,5 điểm) · Dạng 2. Chỉ ra từ ngữ chỉ mùa trong mỗi bài.
0 chữ - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm) · Dạng 3. Ở bài 1, việc đặt cơn "mưa đầu mùa" cạnh "con kiến tha hạt cơm" có tác dụng gì?
0 chữ / tối thiểu 50 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4 (1,0 điểm) · Dạng 5. Thơ hai-cư dạy ta chú ý đến những khoảnh khắc nhỏ. Kể một khoảnh khắc nhỏ bạn từng để ý và nói vì sao nó đáng nhớ (5–7 dòng).
0 chữ / tối thiểu 60
Văn bản mới 3 · Cảnh chèo: "Xin học chữ"
Xin học chữ (cảnh chèo do Học liệu STEAM viết phỏng lối chèo dân gian để luyện đọc, nhân vật hư cấu) (Sân nhà ông Phú. Nhài ôm bó lúa, rụt rè bước ra. Ông Phú ngồi trên phản, tay cầm điếu cày.) NHÀI: (hát) Thưa cha con ra đồng sớm tối / Thấy chữ thầy như hạt lúa vàng / Xin cha cho con theo học một trang / Để biết đọc tờ văn khế ruộng. ÔNG PHÚ: (nói) Con gái học chữ làm gì! Biết cấy, biết dệt là đủ. (Hề Mõ cầm cái mõ, lật đật chạy ra.) HỀ MÕ: (gõ mõ, nói) Cốc cốc! Loa loa! Làng ta có ông Phú, ruộng thẳng cánh cò bay mà đọc tờ khế cứ phải nhờ tôi. Tôi đọc nhầm một chữ, ông mất ba sào, lại đổ tại con trâu! ÔNG PHÚ: (giật mình) Mày… mày nói nhỏ thôi! HỀ MÕ: (nói to hơn) Nhỏ làm sao được, mõ của làng mà! (quay ra phía người xem) Bà con xem: con gái muốn học thì bảo không cần, cha thì không biết chữ lại cần người biết chữ! NHÀI: (hát) Chữ nào có nặng gì vai / Học thêm một chữ, đỡ hai lần nhờ. ÔNG PHÚ: (im lặng hồi lâu, đặt điếu xuống, nói) Thôi được. Mai theo thầy đồ ra đình… mà học cho tử tế, đừng học cái mồm của thằng Mõ! (Hề Mõ gõ mõ một hồi dài, cả sân cười.)
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm) · Dạng 1. Chỉ ra hai dấu hiệu cho thấy văn bản được viết theo lối chèo.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (0,5 điểm) · Dạng 2. Nhài muốn đi học chữ để làm gì? Tìm câu trả lời trong lời hát của nhân vật.
0 chữ - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm) · Dạng 3. Nhân vật Hề Mõ có vai trò gì trong cảnh chèo?
0 chữ / tối thiểu 50 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4 (1,0 điểm) · Dạng 4. Cảnh chèo gửi gắm điều gì? Dựa vào đâu bạn nhận ra?
0 chữ / tối thiểu 40
Văn bản mới 4 · Văn bản thông tin: "Vườn rau trên sân thượng"
Vườn rau trên sân thượng: một năm nhìn lại (văn bản thông tin do Học liệu STEAM viết để luyện đọc; trường và số liệu là giả định) Sau một năm, khu sân thượng bỏ trống của Trường THPT Bình Minh đã thành vườn rau do học sinh tự chăm. Dự án nhỏ này cho thấy điều gì? Từ mái bê tông thành luống rau Tháng 9 năm trước, câu lạc bộ Sinh học đề xuất trồng rau trong thùng xốp cũ trên sân thượng tầng 4. Nhà trường cho phép với điều kiện học sinh tự chia ca tưới và dọn vệ sinh. Kết quả sau một năm Bảng 1. Vườn rau qua hai học kì (số liệu do câu lạc bộ tự ghi chép) • Số thùng rau: học kì I — 40 · học kì II — 95 • Số học sinh tham gia: học kì I — 25 · học kì II — 70 • Rau thu hoạch: học kì I — 60 kg · học kì II — 180 kg Rau thu được chuyển cho bếp ăn bán trú. Theo cô phụ trách bếp, nhờ vậy mỗi tuần bếp bớt được hai buổi đi chợ mua rau. Điều chưa làm được Mùa hè, sân thượng nóng gắt, nhiều thùng rau bị héo vì không ai tưới trong kì nghỉ. Câu lạc bộ dự định lắp hệ thống tưới nhỏ giọt bằng chai nhựa tái sử dụng. [Hình 1 — mô tả: ảnh chụp từ trên cao, các luống rau xanh xếp thành hàng trên nền sân thượng xám.]
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm) · Dạng 1. Chỉ ra các phương tiện phi ngôn ngữ được dùng trong văn bản.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (1,0 điểm) · Dạng 3. Bảng 1 giúp người đọc nắm thông tin thế nào so với khi chỉ viết bằng lời?
0 chữ / tối thiểu 40 - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm) · Dạng 4. Thông tin chính của văn bản là gì? Vì sao người viết thêm mục "Điều chưa làm được"?
0 chữ / tối thiểu 40 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4 (1,0 điểm) · Dạng 5. Nếu trường bạn muốn làm một dự án tương tự, bạn sẽ đề xuất thêm điều gì để dự án bền lâu? (5–7 dòng)
0 chữ / tối thiểu 60
🎯 Phần đọc hiểu chiếm bao nhiêu điểm?
- •Đề tốt nghiệp lớp 12 hỏi thế này — bạn luyện từ bây giờ: đọc hiểu 4 điểm, khoảng 5 câu từ nhận biết đến vận dụng, văn bản ngoài SGK thuộc bất kì thể loại nào lớp 10–12. Thần thoại, sử thi, chèo, hai-cư, văn bản thông tin… bạn gặp năm nay đều có thể quay lại trong đề.
- •Câu nhận biết (thể loại, chi tiết) trả lời gọn 1–2 dòng; câu thông hiểu (tác dụng, nội dung) đủ 3 tầng; câu vận dụng (quan điểm, liên hệ) cần quan điểm rõ + lí do. Đề kiểm tra cuối kì lớp 10 thường cùng dạng nhưng ngắn hơn.
- •Văn bản đọc hiểu thường là chất liệu cho đoạn ~200 chữ (2 điểm) ngay sau đó, rồi đến bài ~600 chữ (4 điểm). Bốn văn bản mới ở trên — thần thoại, hai-cư, chèo, thông tin — để luyện đủ 5 dạng câu.
Viết đoạn 200 chữ và bài 600 chữ