Một số bệnh do virus và các thành tựu nghiên cứu ứng dụng virus
Kể được một số bệnh do virus và đường lây, giải thích vì sao kháng sinh không diệt được virus và vaccine phòng bệnh thế nào, nêu đúng các đường lây của HIV, nêu thành tựu ứng dụng virus, lập phiếu điều tra và đọc số liệu bệnh theo mùa, rồi ôn lại cả chương virus và phần vi sinh vật.
Ứng với SGK Sinh học 10 (bộ thống nhất): Bài 25, Bài 26
⚡ Nhớ nhanh
- 1Mỗi bệnh do virus lây theo một đường chính: hô hấp (cúm, sởi, COVID-19), tiêu hoá (viêm gan A, bại liệt), máu – tình dục – mẹ sang con (viêm gan B, HIV), vết đốt / cắn (sốt xuất huyết do muỗi vằn, dại do động vật). Biết đường lây là biết cách chặn.
- 2Kháng sinh không diệt được virus: nó nhắm vào thành peptidoglycan và ribosome của vi khuẩn mà virus không có. Uống kháng sinh khi bị bệnh do virus là vô ích và góp phần tạo vi khuẩn kháng thuốc ⇒ hỏi bác sĩ.
- 3Vaccine (virus đã làm yếu hoặc bất hoạt, hoặc một phần virus) cho hệ miễn dịch nhận mặt trước; đây là cách phòng chủ lực. HIV chỉ lây qua ba đường (máu, tình dục, mẹ sang con), không lây qua bắt tay, ăn chung, muỗi đốt ⇒ không kì thị.
- 4Ứng dụng virus: vaccine, thuốc trừ sâu sinh học (diệt đúng loài sâu), vector chuyển gene, liệu pháp phage (phage diệt vi khuẩn kể cả loại kháng thuốc). Tính đặc hiệu vừa là đặc điểm vừa là lợi thế.
- 5Điều tra bệnh: chọn bệnh → lập phiếu (một ý một câu, trung lập) → thu thập (xin phép, giữ kín danh tính) → xử lí (bảng, %, biểu đồ cột) → báo cáo và tuyên truyền. Ví dụ quy luật: sốt xuất huyết tăng vào mùa mưa, biện pháp trúng đích là dọn nước đọng. Bẫy: so tỉ lệ (%), không so số ca tuyệt đối.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: bốn đường lây (hô hấp, tiêu hoá, máu – tình dục – mẹ sang con, vết đốt / cắn); chặn đúng đường thì virus dừng; vaccine cho hệ miễn dịch nhận mặt trước; kháng sinh có đích ở vi khuẩn mà virus thì không. Rồi tự chơi: kéo tên bệnh (và một thẻ bẫy) vào đúng đường lây.
Hô hấp: virus theo giọt bắn khi ho, hắt hơi.
Hô hấp · tiêu hoá · máu – tình dục – mẹ sang con · vết đốt / cắn
1 🦠 Bệnh do virus và đường lây
Cần nhớ
- ✦Virus gây bệnh ở người (cúm, sởi, thuỷ đậu, sốt xuất huyết, viêm gan, dại, HIV/AIDS, COVID-19…), ở vật nuôi và cây trồng (nhiều bệnh gây thiệt hại mùa màng).
- ✦Đường lây phụ thuộc loại virus và chỗ nó nhân lên: hô hấp (giọt bắn khi ho, hắt hơi), tiêu hoá (thức ăn, nước nhiễm), máu (truyền máu, dùng chung kim tiêm), tình dục, mẹ sang con, vật trung gian (muỗi đốt, động vật cắn).
- ✦Cùng một virus lây qua đường nào là đặc điểm của virus ấy (do tế bào mà nó nhắm tới và cách ra khỏi cơ thể), nên không thể "chặn mọi đường bằng một cách".
- ✦Khi virus xâm nhập, cơ thể phản ứng: tế bào nhiễm tiết interferon (protein báo cho tế bào lân cận tăng phòng vệ), hệ miễn dịch tạo kháng thể nhận ra virus. Bài học này chỉ nêu khái quát; không dùng để tự chẩn đoán — có triệu chứng kéo dài hãy đến cơ sở y tế.
Bệnh – đường lây – cách phòng
| Bệnh | Đường lây chính | Cách phòng |
|---|---|---|
| Cúm, sởi, COVID-19 | hô hấp (giọt bắn) | đeo khẩu trang nơi đông người, rửa tay, thông thoáng; vaccine nếu có |
| Viêm gan A, bại liệt | tiêu hoá | ăn chín uống sôi, rửa tay; vaccine nếu có |
| Viêm gan B, HIV | máu, tình dục, mẹ sang con | an toàn truyền máu, không dùng chung kim tiêm, quan hệ an toàn; viêm gan B có vaccine |
| Sốt xuất huyết | muỗi vằn đốt | dọn nước đọng, diệt lăng quăng, ngủ màn |
| Dại | vết cắn của động vật mắc bệnh | tiêm phòng chó mèo, rửa vết thương và đến cơ sở y tế ngay khi bị cắn |
Dạng bài
Xác định đường lây và cách chặn
- 1 Đọc tình huống: virus đi từ đâu sang đâu, bằng cách nào (giọt bắn, thức ăn, máu, muỗi, vết cắn…).
- 2 Gắn với một trong bốn đường: hô hấp · tiêu hoá · máu – tình dục – mẹ sang con · vết đốt / cắn.
- 3 Chọn biện pháp chặn đúng đường đó: che chắn, vệ sinh ăn uống, an toàn truyền máu, diệt nguồn muỗi…
- 4 Kiểm tra: biện pháp có liên quan trực tiếp đến đường lây ấy không (khẩu trang không ngăn muỗi đốt) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn "phun thuốc là đủ": thuốc chỉ diệt muỗi trưởng thành đang bay, không cắt được nguồn đẻ trứng; hoặc chọn khẩu trang cho bệnh lây qua muỗi.
Khu phố có nhiều ca sốt xuất huyết; nhà bạn có lu nước không đậy nắp, chậu cây đọng nước, lốp xe cũ. Virus lây đường nào, nên làm gì?
Hướng dẫn giải
2 💉 Kháng sinh không diệt virus, vaccine phòng bệnh
Cần nhớ
- ✦Kháng sinh diệt vi khuẩn bằng cách phá thành peptidoglycan hoặc chặn ribosome của vi khuẩn. Virus không có thành tế bào, không có ribosome ⇒ kháng sinh không có đích để tác động.
- ✦Uống kháng sinh khi bị bệnh do virus không có tác dụng, còn giết cả vi khuẩn có lợi và góp phần tạo vi khuẩn kháng kháng sinh. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ kê đơn (ví dụ khi có bội nhiễm vi khuẩn), không tự mua uống.
- ✦Vaccine: chế phẩm chứa virus đã làm yếu hoặc bất hoạt, hoặc một phần của virus. Nó không gây bệnh nhưng đủ để hệ miễn dịch nhận mặt và ghi nhớ; khi gặp virus thật, cơ thể phản ứng nhanh và mạnh ngay.
- ✦Vaccine để phòng trước, không phải thuốc chữa bệnh đang mắc. Cần tiêm đúng lịch, đủ mũi; mỗi loại vaccine có chỉ định riêng — hỏi cán bộ y tế.
- ✦Các cách phòng khác: vệ sinh cá nhân, khẩu trang, diệt muỗi, an toàn truyền máu, không dùng chung kim tiêm, tiêm phòng cho chó mèo.
Vi khuẩn và virus trước kháng sinh và vaccine
| Đặc điểm | Vi khuẩn | Virus |
|---|---|---|
| Thành peptidoglycan, ribosome | có | không có |
| Kháng sinh | diệt được (đúng loại) | vô dụng |
| Vaccine phòng | có cho một số bệnh | có cho nhiều bệnh (sởi, bại liệt, cúm…) |
| Dùng thuốc không cần thiết | dễ sinh vi khuẩn kháng thuốc | không có ích lợi nào |
Dạng bài
So sánh tỉ lệ mắc giữa nhóm đã tiêm và chưa tiêm
- 1 Với mỗi nhóm: tỉ lệ mắc = số ca ÷ số người của nhóm đó (đổi ra %).
- 2 So hai tỉ lệ bằng phép chia: tỉ lệ nhóm chưa tiêm ÷ tỉ lệ nhóm đã tiêm.
- 3 Kết luận bằng tỉ lệ, không so số ca tuyệt đối vì hai nhóm có số người khác nhau.
- 4 Kiểm tra: số ca tuyệt đối của hai nhóm cộng lại bằng tổng số ca ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: So số ca tuyệt đối (16 ÷ 4 = 4 lần) hoặc nói "nhóm đã tiêm vẫn có 4 ca nên vaccine vô ích": phải so tỉ lệ trên số người mỗi nhóm; vaccine giảm nguy cơ chứ không đảm bảo tuyệt đối.
Một trường có 800 học sinh đã tiêm và 200 chưa tiêm. Trong đợt dịch có 20 ca bệnh: 4 ca ở nhóm đã tiêm, 16 ca ở nhóm chưa tiêm (số liệu minh hoạ). Tỉ lệ mắc ở nhóm chưa tiêm gấp bao nhiêu lần nhóm đã tiêm?
Hướng dẫn giải
3 🤝 HIV/AIDS: hiểu đúng để không kì thị
Cần nhớ
- ✦HIV là virus tấn công tế bào miễn dịch; AIDS là giai đoạn muộn khi hệ miễn dịch suy yếu nặng. Người nhiễm HIV được theo dõi và điều trị bằng thuốc dưới sự hướng dẫn của bác sĩ; hiện chưa có vaccine phòng HIV được dùng rộng rãi.
- ✦HIV chỉ lây qua ba đường: máu (dùng chung bơm kim tiêm, truyền máu không an toàn), đường tình dục không an toàn, mẹ truyền sang con (khi mang thai, sinh, cho bú).
- ✦HIV không lây qua bắt tay, ôm, ăn chung, dùng chung nhà vệ sinh hay bể bơi, ho, hắt hơi, nói chuyện, và không lây qua muỗi đốt (HIV không nhân lên trong muỗi).
- ✦Kì thị (xa lánh, từ chối chơi cùng) làm tổn thương người nhiễm mà không phòng thêm được gì; hiểu đúng đường lây là cách chấm dứt kì thị.
- ✦Muốn biết về xét nghiệm hoặc điều trị, hãy hỏi cơ sở y tế; thông tin của người nhiễm là riêng tư, không tự ý nói cho người khác.
HIV lây và không lây
| LÂY (ba đường) | KHÔNG lây |
|---|---|
| Máu: dùng chung bơm kim tiêm, truyền máu không an toàn | Bắt tay, ôm, ngồi cạnh nhau |
| Tình dục không an toàn | Ăn chung, uống chung, dùng chung nhà vệ sinh, bể bơi |
| Mẹ truyền sang con khi mang thai, sinh, cho bú | Muỗi đốt; ho, hắt hơi, nói chuyện |
Dạng bài
Phân loại một tình huống "lây hay không lây"
- 1 Xác định tình huống có thuộc một trong ba đường (máu, tình dục, mẹ sang con) hay không.
- 2 Nếu không rơi vào ba đường đó ⇒ không lây (dù người ta có cảm giác "gần gũi").
- 3 Kiểm tra: dùng đúng bảng "lây / không lây"; không suy từ cảm giác sợ ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng "an toàn là tránh xa người nhiễm": tránh xa không phòng được gì vì HIV không lây qua tiếp xúc thông thường; việc đáng làm là không dùng chung kim tiêm và bảo vệ mình trong quan hệ.
Một bạn nhỏ có mẹ nhiễm HIV đang điều trị. Bạn có thể ngồi cùng bàn, ăn chung cơm hộp và chơi chung với bạn đó không? Vì sao?
Hướng dẫn giải
4 🧪 Thành tựu ứng dụng virus
Cần nhớ
- ✦Vaccine: sản xuất từ virus đã làm yếu, bất hoạt, hoặc một phần virus; công nghệ gene giúp tạo vaccine tái tổ hợp an toàn hơn.
- ✦Thuốc trừ sâu sinh học từ virus: virus chỉ nhiễm đúng loài sâu cần diệt (nhờ tính đặc hiệu), không hại người, vật nuôi và thiên địch.
- ✦Vector chuyển gene: người ta dùng virus (đã làm mất khả năng gây bệnh) mang gene vào tế bào trong công nghệ gene và nghiên cứu liệu pháp gene.
- ✦Liệu pháp phage: dùng thể thực khuẩn diệt vi khuẩn gây bệnh, kể cả loại kháng kháng sinh; đang được nghiên cứu và dùng thử có kiểm soát.
- ✦Cách nhìn cân bằng: virus không chỉ có hại; ứng dụng nào cũng cần kiểm tra an toàn trước khi dùng rộng.
Ứng dụng và ý nghĩa
| Ứng dụng | Ý nghĩa |
|---|---|
| Vaccine | phòng bệnh cho người và vật nuôi |
| Thuốc trừ sâu virus | diệt đúng sâu hại, bảo vệ thiên địch và người |
| Vector chuyển gene | đưa gene vào tế bào trong công nghệ gene |
| Liệu pháp phage | hướng điều trị vi khuẩn kháng thuốc |
5 📋 Thực hành: Điều tra bệnh do virus và tuyên truyền phòng chống
Mục đích và năm bước
- ✦Mục đích: tìm hiểu một bệnh do virus ở địa phương (sốt xuất huyết, cúm, thuỷ đậu…), đọc quy luật theo mùa, đề xuất biện pháp phòng và làm sản phẩm tuyên truyền đúng, không kì thị.
- ✦Bước 1 chọn bệnh, ghi rõ muốn biết gì (số ca, thời điểm, độ tuổi, nguyên nhân, cách phòng). Bước 2 lập phiếu điều tra: câu hỏi ngắn, rõ, một ý một câu, trung lập (không gợi ý đáp án), không hỏi điều riêng tư không cần thiết.
- ✦Bước 3 thu thập: phỏng vấn theo phiếu hoặc xin số liệu ở trạm y tế; xin phép trước và giữ kín danh tính người được hỏi. Bước 4 xử lí: lập bảng, tính %, vẽ biểu đồ cột theo tháng hoặc độ tuổi để thấy quy luật.
- ✦Bước 5 báo cáo (mục tiêu, cách làm, số liệu, nhận xét, kết luận, đề xuất) và làm sản phẩm tuyên truyền (áp phích, tờ rơi, bài phát thanh) đúng sự thật, không doạ dẫm, không kì thị.
- ✦An toàn: chỉ hỏi người lớn đồng ý, không ghi tên người bệnh, không tự ý đến nơi có dịch; nhờ giáo viên liên hệ trạm y tế.
Câu hỏi điều tra: viết thế nào cho dùng được
| Câu hỏi kém | Vì sao kém | Viết lại |
|---|---|---|
| "Anh chị nghĩ gì về sốt xuất huyết?" | quá rộng, mỗi người trả lời một kiểu | "Gia đình có ai mắc sốt xuất huyết trong năm qua không?" |
| "Anh chị có đồng ý phun thuốc là cách tốt nhất không?" | gợi ý sẵn đáp án | "Gia đình đã dùng cách nào để phòng muỗi?" |
| "Nhà có nước đọng và đã tiêm vaccine chưa?" | hai ý trong một câu | tách thành hai câu |
| "Thu nhập gia đình bao nhiêu?" | riêng tư và không cần cho mục tiêu | bỏ câu này |
Số ca sốt xuất huyết theo tháng ở một xã (số liệu minh hoạ)
| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Số ca | 8 | 6 | 7 | 12 | 24 | 41 | 63 | 82 | 88 | 71 | 34 | 14 |
Dạng bài
Xử lí số liệu điều tra theo tháng
- 1 Cộng tổng số ca cả năm.
- 2 Gộp các tháng thành nhóm cần xét (ví dụ mùa mưa) rồi tính tỉ lệ % = ca nhóm ÷ tổng · 100 %.
- 3 Tìm tháng cao nhất và so với tháng thấp nhất (phép chia).
- 4 Đối chiếu với mùa mưa và tập tính của muỗi vằn để rút ra biện pháp trúng đích.
- 5 Kiểm tra: các tỉ lệ nhóm cộng lại đủ 100 % ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Kết luận "phun thuốc là đủ" hoặc chỉ nhìn số ca thô: phải đọc quy luật theo mùa rồi chọn việc cắt nguồn sinh sản (dọn nước đọng); và mỗi tỉ lệ phải chia cho tổng của nhóm tương ứng.
Dùng bảng số ca trên. Tổng số ca là bao nhiêu? Các tháng 5 – 10 (mùa mưa) chiếm bao nhiêu phần trăm? Tháng cao nhất gấp khoảng bao nhiêu lần tháng thấp nhất?
Hướng dẫn giải
6 🔁 Ôn chương 7 và phần hai: Vi sinh vật và virus
Bảy bài của phần hai
| Bài | Ý chính | Con số hay dùng |
|---|---|---|
| 20. Đa dạng, phương pháp nghiên cứu VSV | bốn kiểu dinh dưỡng theo nguồn năng lượng và nguồn carbon | quang / hoá × tự dưỡng / dị dưỡng |
| 21. Trao đổi chất, sinh trưởng, sinh sản | nuôi cấy không liên tục có 4 pha; pha luỹ thừa tăng theo 2ⁿ | N = N₀ · 2ⁿ; n = t ÷ g |
| 22 + 23. Vai trò, ứng dụng, thực hành lên men | vi khuẩn lactic kị khí làm sữa chua, dưa chua; nấm men làm rượu, bánh mì | đúng VSV + đúng điều kiện ⇒ đúng sản phẩm |
| 24. Khái quát về virus | không có cấu tạo tế bào; năm giai đoạn; thụ thể khớp | sau k chu kì: N₀ · bᵏ |
| 25 + 26. Bệnh do virus, điều tra | kháng sinh vô dụng với virus; vaccine; HIV ba đường; điều tra theo năm bước | tỉ lệ = số ca ÷ số người của nhóm |
Dạng bài
Tính nhiều bước: vi khuẩn và virus
- 1 Vi khuẩn: số thế hệ (cùng đơn vị); số tế bào .
- 2 Virus: sau chu kì từ virus có ( virus mới mỗi tế bào chủ).
- 3 Tỉ lệ: số ca của nhóm ÷ số người của chính nhóm đó, rồi so bằng phép chia.
- 4 Kiểm tra: đơn vị thời gian trùng nhau; số mũ là số lần nhân lên, không phải thời gian ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy 120 làm số thế hệ (quên chia cho 20), hoặc coi virus tăng theo như vi khuẩn: virus tăng theo với là số virus mới mỗi tế bào chủ.
Nuôi 100 vi khuẩn E. coli, thời gian thế hệ 20 phút, trong 2 giờ. Có bao nhiêu tế bào? Một phage nhân lên trong vi khuẩn, mỗi tế bào chủ cho 20 phage mới (số liệu minh hoạ); từ 1 phage sau 2 chu kì có bao nhiêu phage?
Hướng dẫn giải
7 🌍 Sinh học quanh ta
- ✦💉 Lịch tiêm chủng của trẻ em ở Việt Nam do ngành y tế hướng dẫn; mang sổ tiêm đến cơ sở y tế để được tư vấn mũi tiếp theo.
- ✦🦟 Mùa mưa là lúc cần dọn nước đọng: lu vại đậy nắp, thay nước bình hoa, úp chậu, bỏ lốp cũ và vỏ chai.
- ✦🧼 Rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang khi ốm hoặc nơi đông người, ăn chín uống sôi giúp phòng nhiều bệnh do virus.
- ✦🐶 Chó mèo nuôi nên được tiêm phòng dại; nếu bị cắn hoặc cào, rửa vết thương bằng xà phòng và đến cơ sở y tế sớm.
- ✦🤝 Hiểu đúng về HIV giúp chúng ta bình thường với bạn bè, người thân nhiễm HIV; thông tin sức khoẻ của người khác là riêng tư.
- ✦🩺 Khi bạn hoặc người nhà ốm, hãy hỏi bác sĩ: không tự mua kháng sinh uống khi bị bệnh do virus.
8 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Thấy "dùng kháng sinh để diệt virus / chữa cúm" ⇒ sai; kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn.
- ✦"HIV lây qua…": chỉ máu – tình dục – mẹ sang con. Bắt tay, ăn chung, muỗi, bể bơi ⇒ không lây.
- ✦Phòng bệnh do virus ⇒ vaccine (nếu có) + chặn đúng đường lây; muỗi vằn ⇒ dọn nước đọng.
- ✦Điều tra: câu hỏi một ý, trung lập, không riêng tư không cần; đọc bảng theo tháng, tính % bằng ca ÷ tổng.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Cho rằng kháng sinh yếu hay "chưa đủ liều" nên không diệt được virus: thực ra virus không có mục tiêu (thành peptidoglycan, ribosome).
- ✦Cho vaccine "chữa" bệnh đang mắc: vaccine phòng trước cho hệ miễn dịch ghi nhớ.
- ✦Cho HIV lây qua muỗi, bắt tay, dùng chung bể bơi: sai, và dẫn đến kì thị vô ích.
- ✦Kết luận "phun thuốc muỗi là đủ" để phòng sốt xuất huyết: phun diệt muỗi bay, dọn nước đọng mới cắt nguồn đẻ.
- ✦So số ca tuyệt đối (16 ca và 4 ca ⇒ gấp 4 lần) khi hai nhóm có số người khác nhau: phải so tỉ lệ (8 % và 0,5 % ⇒ gấp 16 lần).
- ✦Viết phiếu điều tra có câu gộp hai ý hoặc hỏi thu nhập, hỏi ai nhiễm HIV: gộp ý làm số liệu không dùng được; hỏi riêng tư không cần là xâm phạm và dễ gây kì thị.
🧮 Kiểm tra tỉ lệ và logic
- ✦Tổng số ca các tháng phải bằng tổng của bảng; các tỉ lệ nhóm cộng lại đủ 100 %.
- ✦Tỉ lệ mắc = ca ÷ số người của nhóm đó, không chia cho tổng của cả hai nhóm.
- ✦Biện pháp phải khớp đường lây: khẩu trang không chặn muỗi đốt; ăn chín uống sôi không phòng HIV.
- ✦Ôn chương: cùng đơn vị; virus tăng , vi khuẩn tăng .
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Bệnh do virus và đường lây
- 1Nhận biết
Bệnh nào sau đây do virus gây ra?
- 2Thông hiểu
Cúm lây chủ yếu qua đường nào?
- 3Thông hiểu
Viêm gan A lây qua đường tiêu hoá. Biện pháp phù hợp nhất là
- 4Thông hiểu Trong các bệnh: cúm, sởi, COVID-19, sốt xuất huyết, viêm gan B, viêm gan A, có bao nhiêu bệnh lây chủ yếu qua đường hô hấp? Đáp số:
- 5Vận dụng
Khu phố có dịch sốt xuất huyết. Việc làm hợp lí nhất tại nhà là
Kháng sinh và vaccine
- 1Nhận biết
Vì sao kháng sinh không diệt được virus?
- 2Thông hiểu
Vaccine phòng bệnh do virus bằng cách
- 3Vận dụng Lớp có 32 học sinh đã tiêm, trong đó 2 em mắc bệnh; 8 học sinh chưa tiêm, trong đó 4 em mắc (số liệu minh hoạ). Tỉ lệ mắc ở nhóm chưa tiêm gấp bao nhiêu lần nhóm đã tiêm? Đáp số:
HIV và không kì thị
- 1Nhận biết
HIV lây qua những đường nào?
- 2Thông hiểu
Một bạn cùng lớp có người thân nhiễm HIV. Cách cư xử đúng là
- 3Thông hiểu
Về HIV, hãy xét các nhận định:
a)Dùng chung bơm kim tiêm có thể làm lây HIV.
b)HIV có thể lây khi bắt tay người nhiễm.
c)HIV có thể truyền từ mẹ sang con khi mang thai, sinh hoặc cho bú.
d)Dùng chung bể bơi với người nhiễm HIV làm lây bệnh.
Thành tựu ứng dụng virus
- 1Nhận biết
Thuốc trừ sâu sinh học từ virus có ưu điểm là
- 2Thông hiểu
Liệu pháp phage là cách
Thực hành điều tra bệnh do virus
- 1Nhận biết
Một câu hỏi trong phiếu điều tra tốt nên
- 2Thông hiểu
Câu nào dưới đây là câu hỏi kém vì gộp hai ý trong một câu?
- 3Thông hiểu Số ca sốt xuất huyết theo tháng (số liệu minh hoạ): Các tháng 5 – 10 chiếm bao nhiêu phần trăm số ca cả năm? Đáp số:
- 4Vận dụng
Với bảng số ca sốt xuất huyết theo tháng sau (số liệu minh hoạ): Kết luận hợp lí nhất là
Ôn chương 7 và phần hai
- 1Thông hiểu
Tác nhân nào sau đây nhân lên được trên môi trường dinh dưỡng đơn thuần, không cần tế bào sống?
- 2Thông hiểu Nuôi E. coli với thời gian thế hệ 20 phút trong 2 giờ. Số thế hệ là bao nhiêu? Đáp số:
- 3Vận dụng Nuôi 100 vi khuẩn E. coli qua 6 thế hệ (mọi tế bào đều phân chia, không chết). Có bao nhiêu tế bào? Đáp số:
- 4Thông hiểu Trong các thực thể: vi khuẩn lactic, nấm men, virus cúm, phage T4, E. coli, virus khảm thuốc lá — có bao nhiêu thực thể không có cấu tạo tế bào? Đáp số:
- 5Vận dụng
Bé bị ho, sốt; bác sĩ cho biết nguyên nhân là virus cúm. Người nhà định mua kháng sinh cho bé uống. Cách làm hợp lí là
- 6Vận dụng Một phage nhân lên trong vi khuẩn, mỗi tế bào chủ cho 20 phage mới (số liệu minh hoạ). Từ 1 phage, sau 2 chu kì có bao nhiêu phage? Đáp số:
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Phát biểu nào sau đây đúng?
- 2Vận dụng
Em được giao làm áp phích tuyên truyền về HIV/AIDS. Nội dung phù hợp nhất là
- 3Vận dụng
Trường có 800 học sinh đã tiêm và 200 chưa tiêm; đợt dịch có 4 ca ở nhóm đã tiêm và 16 ca ở nhóm chưa tiêm (số liệu minh hoạ). Tỉ lệ mắc ở nhóm chưa tiêm gấp mấy lần nhóm đã tiêm?
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Số ca sốt xuất huyết theo tháng ở một xã (số liệu minh hoạ):
a)Số ca cao nhất ở tháng 9.
b)Các tháng 5 – 10 chiếm khoảng 82 % số ca cả năm.
c)Số ca tăng vọt vào mùa mưa vì virus nhân lên mạnh hơn trong nước mưa.
d)Từ bảng có thể kết luận chỉ cần phun thuốc diệt muỗi trưởng thành là đủ để phòng bệnh.
- 2Vận dụng
Về HIV và kháng sinh trong tình huống đời sống:
a)Dùng chung bơm kim tiêm có thể làm lây HIV.
b)Ngồi ăn cơm chung với người nhiễm HIV không làm lây bệnh.
c)Muỗi hút máu người nhiễm HIV rồi đốt người khác sẽ truyền HIV.
d)Kháng sinh liều cao có thể diệt HIV trong cơ thể.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) kháng sinh diệt virus bằng cách chặn ribosome của virus; (2) vaccine giúp hệ miễn dịch nhận mặt virus trước; (3) HIV lây qua ba đường máu – tình dục – mẹ sang con; (4) muỗi truyền HIV; (5) thuốc trừ sâu virus chỉ diệt đúng loài sâu cần diệt; (6) phun thuốc diệt muỗi là đủ để cắt nguồn sinh sản của muỗi vằn. Có bao nhiêu phát biểu đúng? Đáp số:
- 2Thông hiểu Điều tra 200 hộ gia đình, có 46 hộ có vật chứa nước đọng. Tỉ lệ phần trăm số hộ có nước đọng là bao nhiêu? Đáp số:
- 3Vận dụng Dùng bảng số ca theo tháng (6 ca ở tháng 2; 88 ca ở tháng 9). Tháng 9 gấp khoảng bao nhiêu lần tháng 2? Làm tròn đến số nguyên. Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi vì sao kháng sinh không diệt virus, vaccine hoạt động thế nào, đường lây của HIV, ưu điểm thuốc trừ sâu virus, nguyên tắc câu hỏi điều tra; nhớ kháng sinh chỉ có đích ở vi khuẩn, vaccine phòng trước.
- •Phần II hay có bảng số ca bệnh theo tháng hoặc tình huống đời sống kèm bốn nhận định: ý dễ mất điểm là "muỗi truyền HIV", "phun thuốc là đủ", "vaccine chữa bệnh", "virus nhân lên trong nước mưa".
- •Phần III có thể hỏi số phát biểu đúng, tỉ lệ % số ca, so tỉ lệ mắc nhóm tiêm / chưa tiêm, hoặc tính nhiều bước N = N₀ · 2ⁿ và N₀ · bᵏ. Bài này nối với Sinh 11 (miễn dịch ở người và động vật) và Sinh 12 (công nghệ gene: vaccine tái tổ hợp, virus làm thể truyền).